ERNE5T. SALOMONIS CYPRIANI ATHENAEI CASIMIRIANI DIRECTORIS v i/, DISSERTATIONVM ECCLESIASTICARVM PENTAS I. DE SVDORE CHRISTI SANGVINEO II. DE SVDARIIS CHRISTI III. DE FASCIIS CHRISTI IV. DE MORTIBVS SOCINIANORVM V. DE PICT VR A TESTE VERITATIS SVB PAPATV I E N A E SVMTV B IEL CKIAN O STANNO NISI ANO fEXCVDEBAT HENRICVS BEYERVS DISSERTATIO PRIMA D E SVDORE CHRISTI S ANG VINEO. C A P V T I. §. l. Receptiora fit dor is fanguinei exempla. §. 2. An Chrijlus vere fudorem emi/erit ? An arti fabrili operam dederit ? § 3. Caujfafanguineifudoris in Chrifio. §. 4. Meditatio Catharinae Senenfis. (O & I. ^VdoREM {anguineum, fi §1 Chriftum excipias,mortalium quemquam profudiffe, ctfi aufus eft negare Syluaticus a , congeflferunt tamen viri dodi, ex indubitatao fidei fcriptoribus, illuftrifitrna ex- \ ernpla quibus nos recentiora^» quaedam adiungemus. Primo autem Daniae litteratae ornamentum, ThomamBartholinum,audiamus, teftetn vt oculatum, ita harum rerum peritiftimum. Ipfe wru> paucos nout% inquit, qui quotiens [udant leni etiam de cau* fa , tndufium [ub alis [anguineo colore tingunt c. I- dem fe vidiffe , Petrus DanieI Huetius de concordia rationis & fidei hb. ii cap. xix teftatus eft, [Puod^xt^ /anguine fudauit Cbrifius, Vehementiam quidem dolaris, id ofiendit 9 minime tamen pro miraculo habendum esi. Naturaliter id fieri docent Philofophi (f CMedici, pluri- maque exempla fupp e ditant hift oriae, (f nos Virum ho» dieque fuperftitem nouimus morbo hoc faepius tentatums* Hue« (*i) Ap. Cafp. a Reies in campo Elys. iucund. quaeft.p. Negant etiam centnriatores Magd. cent. i lib. i cap. io. p. (£) Clafenius excrc, ad pafs. Dom. 1. i c, t, Bar- tholin.de cruc. Chrift. p. 161. Voetius P. ii difp. fele&. p. 172. Clotzius de fudere Chrifti exere. xn p. 101. Vogle- ru$ phyfioiog. paff. Chrifti c. 3 $c ali paffim. {c) 1« c, Huetio VVedelium iungimus, qui exercitationum mendico - philologicarum decade m exercitatione i x: Nos i* pfl$ inquit, ante aliquot annos tale quii vidimus in foe- mina fcorb utica, cui fub axillis fu dor [anguineus exiens linteamina manifefto tingebat. His comes eat, quem ho* noris cauffa nomino, vir amplisfimusac mihi GnguU-riter obferuandus, D. gvnzblivs, a quo aliquoties relatum memini, fe, cum Lugduni Batauorum in familia^ clariffimi le Mort degeret, eiusque clauderet latus,febricitantem plebeium fuis oculis vidiflfe, qui amplius vna^ vice fudorem fanguineum emitteret* Fuit& nuper Halber* ftadii Anna quaedam Eua ,enthufiafticis nugis turgida mulier, quam perhibent fanguineo fudore diffluxifle d. Pontificii de fandorum fuorum corporibus idem fubinde tradunt, quos fenfu fuo patimur abundare. Agnetis do Monte Politiano corpori huiusmodi fudorem adferibunt fandorum ada , dodisfimi Papebrochii ftudio adhuc e- dita c. Accidit, inquiunt, vt cum aliquando arca prae* diBa aperiretur coram primoribus oppidi, multisque 4» liis asfflentibus, vt facrum corpus fudarit fanguinems : quod cum credere referentibus quidam nollent, rurfum i* pfo pafchatis die cruentus fudor cepiofius prorupit. II. Sed haec amoribus fuis relinquentes ad fudorem Chrifti tranfimus, quem olim nocetae, a quibus Domini corpus phantafma dicebatur , haud obfcure iru dubium vocarunt} aduerfus quos Ioannem apoftolumit^ A % proe- (d) Celeberrimus Schclvvigms jn fect ftCtmfdjen (A) & t proelium duxiffe Spiritus Sandus creditur, vt humanam»» naturam fingulari ftudioChnftoadfereret Eamdem & Valentinum impugnaffe, ex epiftola ad Agathopodcnx,» palam eft Cum omnia, inquit fujlinuijfet, erat con• tinens, diuinitatem operabatur lefus, edebat (f bibebat fingularimodo , mn reddens cibos. Tanta ei inerat con» timntiae Vis ,vt etiam nutrimentum ineo haud interiret. Docebat quippe, Chriftum in fubftantia corporis noftri non fuifle , fed fpirituale nefeio quod corpus de caelo deferentem, quafiaquam perfiftulam, fic per Marianu Virginem transmeafTe, nihil inde vel accipientem, vel mutuantem, vt Tertullianus loquitur cap. xlix de prae- feriptione. idem hodienum Armeni docent, quorum.» patriarcham cum Salotno Schvveigerus accederet, do- drinamfedae cogniturus j abire ad monachum quemdam Armeoum iufifus eft, inter fuos eruditionis laude vnutiL» omnium maxime florentem* Ibi eum percontaretur , nom Chriftum verum hominem e (Te, ac excrementa, vt folent mortales, reddidifle exifiimaretT id refponfi tulit, verum hominem non effe, quod ex virgine natus fit, o qua fieri nequeat vt nafceretur homo : Chriftum e (Te , <$*vTcunaLv iv c/uQi(!)/j.6tTi trapHo$, ex epiftola ad Romanos h; non edere Chriftum aut bibere (blitum, eoquo confueta excrementa, quale eft fudor, non emi fi (Te, licet id facere, dum viueret, paffim crederetur l\ At e- nim (f) i» Ioh. iv, 3. conf. Ittigius de haerefiarch. fe<ft. 11 c. x Jh (g) Verba exhibet Clemens Alexandrinus 1, in Scrom. f. m,4fo jfeq. {b) Rom. v 111,3. (*) Schvveig- nimuero^quum ex facris litteris conftet, Chriftumhorni* nem excepto peccato, humani vix quicquam a fe putas* fe alienum y facile diluuntur haec (omnia Armenorumu Frequentia enim itinera, calidior regionis aer,ac grauis- fimi labores, quos vitro fubiit Chriftus non potuerunt non fudorem faepe numero ciere filio hominis. Specia- tim vero confiat^ lofephum fabrum fuifle, & quidem fabrum lignarium. Non eft autem probabile, Chriftutru labores ac fudorem fubterfugifle 3 quin potius vtrique parenti opem tulit fedulam : quapropter etiam fabrutru vocant irrifores Marci capite v 13 & gentiles olim Chriftia- nos rogabant: quid faceret fabri filius ? quibus refponde- batur: feretrum Iuliano fabricare. Hinc & Iuftinus Martyr in dialogo cum Tryphone autor eft, Chriftum, cum in hominibus effet, aratra &iuga confecifle: quo fpedat interpretum coniedtura. Dominum in concionibus fuis, nunc a iugo, nunc ab aratro firailia petiiflTe, quod in his rebus conficiendis operam fuam antea collocaflet. Quae opinio & Bellarmino placuit lib. 1 de arte bene moriendi cap. xvt, ac nuper demum orbis litterati ornamento , Guilielmo Caue. feribit enim fub initium hiftoriae lit« terariae de Chrifto: Vttam dum egit priuatam, arti fa* brili fub [ofepbo operam dedit, HI. Nos igitur, qui pro certo habemus, humani generis redemtorem humanam naturam aflumfiftc, non illud folum affirmamus,Chriftum vt alia excrementa, ita & fudorem, emififfe3 verum etiam (anguinei fudoris cauflas, rationis & feripturae duftu, perfpicuc aflignamus. A 5 Ni- gerus in itinerar. Conftantinopolitano Lu c. 6$. Nimirum fudoris materia tenuior eft, fub vaporis fpecie exfpirans, ac calore patiflimum foras protrufa per vafcu> la fanguinem vehentia, inque extremam cutem eiusquo poros definentia, vnde in cuticulae abrafione aclaefione pororum fanguis ftatim minutisfimis guttulis prorumpit. Quoties igitur ferofior quidam humor calore attenuatus per cutis fpiracula vaporis fpecie prodit , ac in fummam frigidioremque cuticulam defertur, coeunt halitus illico in guttas tanto maiores, quo apertiores funt cuticulares meatus feu pori. Illas guttulas fudorem dicimus, cuius primariam cauffam fubinde affedus animi eflfe, vel iru iis manifeftum eft,quibus, licet fortifiimi fint, fubitoac praeter morem oratio habenda eft in multitudinis con* ipedtu. His,inquam. Pudor non minus, quam fatigatis ac aeftisantibus folet erumpere. Quod fi in explicando Chrifti fudore obferuamus, expedita propemodum res eft. Etenim fanguinet fudoris caufla fuit ayuPioL Chrifti, vt palam docent verba Lucae: Et conjlitutus in agonia intentius orabat. Erat autem fftdor eius ficut guttae.j> /anguinis decurrentes in terram. Vox dyuvU, quae ferri el tantum in feripturis occurrit, notat promtitudinem rem quampiam aggrediendi, fed cum timore ac trepidatione, vt ex Graecis Philofophis Voglerus obferuauit k. Chriftus igitur, cum fentiret iram diuinam & poenas totius mundi peccatis promeritas j cum ignominiofam mortem inflare intelligeret \ cum inferni perfentifeeret dolores j imo cum pro vnoquoque mortem guflgret 1 j vti- que Me a. & (7) # - > que fumma ttlftitia & horrore fuit correptus. VeruttL# quia fimul ingenti amore genus humanum profequeba- tur, magnaque animi contentione id perfedurus erat,fine quo mortales falute aeterna non poterant non excidere 4 necefle omnino fuit, ineffabili hac agonia, con* trariis hisceafredibus,horrore nimirum & alacritate, fan- guinis m a fiam magnopere perturbari, aut diffolui potius ac plane effundi. Igitur mirum non eft, fi aceedento illa opus redemtionis perficiendi alacritate, in ftupenda hac luda, ipfe fanguis per vafcula fudoris fecredoni alias deftinata, iuxta cum fudore prorupit, cum vel fola cordis anguftia fudorem cieri raepenumero intelligamus. Quamquam non diffitemur , multa effe in hac agonisu» 9 quae cum affequi non polfit, humana ratio mirari potius, quam mirari debeat. Vel ipfa pororum ac glandularum, fudoris fecredoni alioqui inferuientium, ftrudu* ?a faceflit nobis negotium, cum vafcula illa excretoria^ minima fint, vifumque noftrum eludant, eoque etiartij praeter naturam ampliata nil nifi ferum prorfus aquofum* admiffura videantur; Chriftum vero fanguinis grumos e- mififfe fcriptura doceat. Verum duo funt, quibus vafcula illa, vt ita loquar,fudorifera non adeo paruaeffe,probari poffe arbitror. Primo Anatomici docent, humanum corium, fi exficcetur, prae reliquorum animalium cuto poris & foraminibus tam amplis inftrudum effe, Vt ad tedoria omnino fit inutile* Deinde notum eft in vulgus, fudorem faepe adeo craffum protrudi, vt, in facio pr3efertim,inftar falis concrefcat. IV. Ceterum quas huius fudoris cauffas alii commemorent , exponi nil refert. Non poffum tamen, quin Ca- Catharinac SencnGs peculiarem fententiam > qua paffionis defiderium, ftudiumque promouendae omnium omnino hominum falutis, huius fodaris caudam conftituit, ex Fa» pebrochianis fandorum adisadfcribam m: Dicebat ,quod in iSis verbis; pater transfer calicem hunc a me (fc. viri perfiSlt (f fortes non debent intelligere, ficut debilesv timentes mortem, quod Saluatorpetierit,paffionem a /c* transferri, loelamoueri: fed, quia femper biberat a conceptione fua , (f tunc propter propinquitatem temporis cum anxietate bibebat calicem defiderii [alutis humanata> petebat, quod cito perficeretupr illud, quod tanto tempore cum tanto deft der io ajfe&abat y 1?/ fic calix ille, potatus per eum tam diu , modo terminaretur ; quod procul dubio non erat petere remotionem paftonis (f mortis, fed potius accelerationem. £>uod fatts clare ipfe dominus exprefferat, cum dixit Indae : quod facis, fac citius. /- pfa (Catharina) in quadam abftradliom didicit , quod Saluator trifiitiam IS fudorem [anguineum pajfus eft, o- raiimemque illam fecit propter illos f quos praeuidebat fruflum fuae pasponis non debere participare : tierumta» men n&n mea, fed tua voluntas fiat* £)uam p non ap- pofutfft, dicebat ipfa, quod omnesJaluati fuiffent. CA- CAPVT II. §. i. L»^ jtj//, 44 afferuntur. cos an medicus ? §. i. eftgenuinus y nec ab orthodoxis Juppoftus Lucae, Diuinae procidentiae circa fcripturam argumentum. §. 3. Locus in quibusdam codicibus dejide- ratus, de fraude Pelagianorum^ aut orthodoxorum > fed incuria fcribarum. §. 4. Chrijius non fola naturalis mortis for- §. 5. Perefudorem [anguineum emittit. §. 6. Crufus 3 Ic. Mindenfs, notatur. 1. Angvinevm Chrifti fudorem , a ceteris euaogcliftis filentio praetermiffurru 9 Lucas his verbis defcripfit : iymre <n i CUJrX tOf€i df/Ut«T©* Kct7tt$ClirGVTtS hn ffuv yr,v. Faltus yero eft [uder eius vt guttae (anguinis defeendentes in terram* B Cur midine (udat & Cio) Cur autem in hac re litterarum monumentis confignan* da Spiritus Sandus Lucae potius,quam aliorum,&folius quidem, vfus fit opera, eruditi follicite inquirunt. Eu- fiSbius lib. iii hiftoriae cap. iv Lucam arte medicum vocat, quem fecutus Hieronymus cap. vii de feriptoribus ecciefiafticis & in cap. vii Efaiac Euangeliflam Lucam^, inquit, tradunt veteres ecclefiae trailatores medicinae ar» iis fuijfe peritijffimum. Placuit quippe veteribus 8c ad pofteros fecure peruafit haec fementia , a Paulo euan- gdiftam defignari, quando ad ColofTenfes feribens Lucae medici fecit mentionem n. Inde porro conie&ant, fu« dorem Chrifti Lucam defcripfiffe, quod medicorum es- fet, res medicas commemorare* Verum nobis pro ratione eft diuina voluntas, fiquidem fententiam de Luca-, Medico fatis vulgatam, fatis ratam efle, cum Calixtonegamus °. r - II. Maioris momenti quaeftio eft, an genuinus Gt hic locus, nec Lucae fuppofitus. Nam Hilarii aetato in codicibus nonnullis, quales & Hieronymus vidit,defi- deratus eft. Teftatur id Hilarius decimo de Trinitato. Nec fane ignorandum a nobis eft> inquit, (f in Graecis, l'f in Latinis codicibus complurimis, Del de adueniendo angelo y Del de fudor e [anguinis, mhil [criptam reperiri* Ambigentibus igitur , vtrum boc in libris variis aut defit, aut fuperfluum fit, incertum boc nobis relinquitur de di- verftate librorum Non mouerer Hilarii teftimonio, ni- , .. •. ; ■ nj' i-j,/-4 (n) Colofs. iv, 14, (0) Concord.«uaog. p.m» 3. (f) Opp. p. m« 206. - . . (n) Aid idem Hieronymus aflereret, cum Chrifti corpus nihil paflum efle, publice defendat Hilarius, quem Galli 7 Audio in ciuem dudii, librum edidiffe, in quo illum errorem retradauerit, fcribunt quidem,fed difficulterprcfr bant Quod ad rem ipfam attinet, in tanto ecjdefiac confenfu dubium efie non poteft de diuma horum verborum origine. Vt enim alios patres veterumque litanias praetereamus, fane luftini Martyris & Irenaei codices ea exhibuerunt. IuPtinus fic loquitur : In libris, qui fiunt ab eius difcipulis, tpforumque feB ater ibus compofiti , memoriae mandatum e/i fu dor em tpfius t an quam guttas /anguinis defiluxi/Je, eo deprecanie (f dicente : tran/eat, fi fieri pote/i, poculum hoc re Irenaei verba ita fomnt: fi nihil fumfi/fet ex Maria , nec lacrymajfiet fuper Laza» rum 3 «V av idcticn 3-po^Cas c/uaroc, nec fuda/Jit globos/anguinis s. Praeterea fi quis locum fuppofitum velit, non video qua ratione & a quibus potuerit confingi, Non_» fane a Docetis , quibus magnopere aduerfatur. $ec ab Arianis, cum in fcripturis ledus fit, antequam Arius na- fceretur. Porro autem ab orthodoxis non efle excogitatum, facile admittent, qui a faeculorum fcholafticorucrLi genio luftini Martyris acuum difccrnere didicerunt, quo piae fraudes in laude vtique non ponebantur. Vt ta- B % ceam (q) Vid. Chemnitium in locis P. i p. 178- (r) Dialog.c. Tryphon, opp. p. m. 3U* ft) i. m ,c. $2. adu. haeres: quem de fudore Chnfti locum, non vero id, quod de tu praecedit , Epiphanium in Ancorato p, 31 refpesis- fe, primus, ni fallor ,obferuauit nuper cl. Grabbe in do* aisf. ad h.l. fcholiis p. 260. •S* (i*) M ceim adiurationes orthodoxorum , quibus codices fuos defcripturos obftringebant, cuius rei ftupendum exemplum eft apud Eufebium quinto hiftoriae cap. xx. Hic ergo de patribus,viris bonis & prudentibus, fic iudicari par eft, t uti ili mu m ipfis vifum elfe, feripturani relinqui prorfus incorruptam, ne aduerfus haereticos coaeuos inferta, exortis notiis haerefibus, olim ipfis orthodoxis opponerentur. Sane enim fi adieciflent haec verba Docetis nocitura , adieciflent contra , quod in remfuam verterent friant. Vnde mihi longe maximum diuinae providentiae documentum illud videtur, quod numquam alterutra natura Chrifti j fola impugnata eft ^ fed fimulaC infurgerent, qui diurnam impugnabant, fuerunt ftatim, qui & humanam inficiarentur. Nam hac ratione fa&um eft, vt orthodoxi ab adulteranda feriptura abftinerc manus cogerentur, ne aduerfus humanae naturae hoftes fa- cris litteris quicquam admifeentes diuinae naturae hoftibus arma fubminiftrarent. Ponamus autem, fimplicesquosdam homines & orthodoxos violentas manus fuis olitru codicibus intulifTe* non apparet tamen, quomodo adulterina feripturae pars ita irrepere potuerit, vt mox ab v- niucrfali ecclefia, & doftis fapiemiflimisque praefulibus, reciperetur. ; S III. Sed enim illud nunc quaeritur, fi genuina-» funt haec verba, a quibus olim erafa fuerint. Pelagianis fcelus tribuit Thomas Bartholinus 1, damnandi omninoy inquiens, falfi criminis Pelagimi> qui hunc locum vero Cbnfii corpori fmentem olim expunxerunt* Condonandus ** 0?) &' dus error medico falcem in alienam meflem immittenti $ notandus tamen, ne incautos feducat vir notiffimae eruditionis. Pelagius citra dubium poft annum demumu c c c c haerefin, a Docetarum illa multum diuerfam, fpar- gere exorfus eft. At Lucae verba iam defiderabantur aetate Hilarii, qui, diu poft editos de Trinitate libros, anno ccclxix fecit viuendi finem. Curcellacus putat, eos, qui hunc locum olim fufpedum habuerunt, fu- fpteionem ex codicum diuerfitate non haufiffc, fed ex re narrata , quae ipfis abfurda & contradi&oria vifa fic u, Beza & Calixtus orthodoxos accufare videntur. Ille ait: Digni funt magna reprehenfione, qui ne rideantur Cbri- fio tribuere tam infignia humanae infirmatis argumenta^, partim ifia extenuant, in quibus tamen pofita eft nofirae pacis (fi cum deo reconciliationisfumma : partim etiam eo imprudentiae prone£1 i funt, l?t nonnulla tamquam ab haereticis infarta expunxerint. Siquidem Hieronymus (f Hilarius indicant, in plerisque Graecorum (f Latino- rum codicibus non fieri mentionem nec de fitdore fanguu neo , neque de angelo confortante x. Hicfcribit: Sinedu• bio erafk loel omijfa fuerunt ab illis , qui praepofiero fiu- dio gloriae Chrifii confuter e» (fi infirmitatis argumenta.^ ab eo remonere Coluerunt Id placuit etiam Sixto Se- nenfi, cuius fententiam Chriftophorus Chriftophori San- dius ampledkur, ita reile, inquiens, Sixtus Senenfis fu- fpkatur z. Verumenimuero multo plura delenda erant B } or- (u) In praef. in N/f. (x) not. ad h, 1, (y) lib. vi orthodoxis, fi per fcripturarum corruptionem humanae Infirmitatis argumenta a Chrifto remota voluiflent ,fiqui- dem tota hiftoria euangelica illis plena eft. Probabilius illud videtur, fcribae cuiusdam, in exigua quadam ecclo- (ia viuentis, incuria primum omiftafuifTe, cuius codicem alii, ab apoftolorum ewr6?pd<poi§ remotiores, deincepsfe* cuti funt. Enimuero paucorum codicum ille defeduse- rat,& maxime Latinorum, vnde Graecae ecclefiae anti- flutes numquam , quod fciam , hunc deft<ftum annotaverunt. IV, Ceterum verborum fenfus facile eruitur. Verba : iytnro 0 £</>«$-, remittunt nos ad agoniam eodem verfu dcfcriptam, vt fenfus fit: cum Chriftus cum inferni cruciatibus & diabolo, omne robur fuum exerento, decertaret* vt fieri folct in agone gladiatorum,fudorem eumque fanguincum emifit, quod tota (anguinis , partim cordis anguftia & formidine mortis, partim ftu- dio redimendi genus humanum, prorfus diflolueretur. Neque tamen, dum mortis formidinem fudoris caufiis, ad quas voces iyinro nos remittunt, annumeramus, his aflentimur, qui folius mortis temporalis metu fudorem hunc emanafle opinantur. Imo probamus potius ma* gnam partemCaluiniverba: Expendant pii leElores^quam honorificum hoc fit Chrifto, molliorem (f magis mettculo~ fum fuijfe, quam plerosque gregarios homines. Contuma* citer ad mortem properant latrones altique malefici: eam multi alto animo dejpiciunt: alii placide eam obeunt. Eius horrore fuijfefilium deiperculfum(f prope attonitum. cuius fu fiet conftantiae t>el magnitudinis ? J^uod enim prodigiofum cenferi vulgo fojftt% de eo refertur, prae ve- & 0?) Jft/ hemcmia cruciatus guttas fanguinis ex eius facie fuxijje, Gkiam pudenda, 1?/ dixi, fuijfet haec mollities, eousque* torqueri ob communis mortis formidinem, vt [anguine® [udore difflueret , neque pojfet recreari, nijl angelorum* confeBu a. V. Sequitur in textu ♦ hW S^/uCa ««ret- ftctjvomc tiri rw yb\ Vox «V« mouit Theophyla&um, Eu- thymium, Photium, Grotium, Pncaeum, Kippingiunij & nuper Ioannem Clericum, vt negarent, quod eccle- fia catholica miro confenfu tradit, Chriftum fanguineo fudore diffiuxifTe. Quamquam autem cum autore libri v i de vnita Deitate Trinitatis b anathema his viris non dicimus 3 nefeio tamen, an quis non proterue fcepticus hanc rem in dubium vocare poffit. Etenim valde frigidum eft, quod ex vocula md concluditur, fudorem fangui- neum non innui fiquidem ea fi nil amplius, certe hoc liquido confirmat, fudori fanguinem fuifie admiftum. Taceo , infinitis vtriusque teftamenti locis philologos pridem demonftrafle, fimilitudinis particulas quandoque non fimilitudinem, fed rem ipfam denotare c. Deinde addi* ta fanguinis mentione noftra fententia clariffime afferitur. Ad quid namque, ait Ianfenius y fanguinis potius, quam a* Harum rerum liquidarum guttas meminijfet euangeliftacI? Sudor,quemChriftus emifit,& in terram demifit, erat ficut grumi fanguinis. lam fi quis hunc fenfum faceret, eo (a) 1. 11 inftit. c. 16 §• U» (b) tom. n opp. Athanas. p. m. 430. (c) Giaff. philolog. p, m. 742 feqq. Heins. cxercit, facr. ad Ioh. i, 14 p.zij, (d) commeat, iiu concord.S. p. 1025. ^ #(«*)•# to dolore, ea anxietate ac difficultate exprefTum e(Te hunc fudorem, ac fi grumos fanguinis Chriflus emifififet} coa* dum hoc foret ac nimis dilutum. Hi* enim verbis non deferibitur anxietas cordis, ac dolor internus vel agonia, de qua paullo ante a&um fuerat} fed fudor ipfe,quiiam foras exierat, eiusque color ac conditio oculis obuia,fu- dor inquam, qui in terram cecidit» Porro vox 3^/2©* notat grumum fanguinis,& Hefychio eft ***»yk*non gutta fanguinca, fed fanguis concretus. Ponamus autem, Spolio* notare cuiuslibet liquoris, qui facile concrefcat, grumum ; quaefo, fi fanguineus non fuit Chrifti fudor, qui potuit abire in grumos ? Sudor fanus, qualis erat Chrifto, concrefcere non poteft} at fanguis fanus ad frigidiores extersoresque corporis partes delatus facile con« crefeit. Igitur vox fudorem grumofum aut plano excludit, quem tamen admittere coguntur viri fopra laudati, nifi Lucae verbis vim omnem ac fanum fenfutn denegare velint} aut fudorem fanguineum fuiffe, palaou demonftrat. Denique vox Karet^avr%c oftendit, non metaphorice, fed proprie Chriftum fudafle, vt grumi in terram deciderent, vtique fanguioei, alias grumi non fuis- fent. Refte Iamenius; Cur item fanguinis me mini fit m terram decurrentis, nifi fignific are 'polutflfet, fudorem detur rifle [anguineisguttis, idqueadeo copiofe,vtin terram ab ipfo defluerent. Et Kromayerus nofter: Prouerbialt locutione fudorem hunc fanguineum ejfe accipiendum, negamus (f pernegamus, cum in terram grumos tftos (angui» nis decidijfe contextus oftendat, 0* hac ifyyAm relationem^» tflfe htflor icam eflendat c. VI. Quao (e) Comment. in ep. ad Gal. p. 207* VI. Quae cum ita Gnt, in Spiritus S. teftimonio acquiefcimus,nihili facientes Iacobi Andreae Crufii ine- ptiffimum ftudium res diuinas ex iure ciuili declarandi, eoque cap.1v libri de fudore Chrifti quaerentis, quomodo difcipulss Chrifti de eius fanguineis guttis potuerit in- notefcere quicquam, cum tempore nodurno cecidiftent, in iure vero, quae de noftu facfta fint, difficilis probationis habeamur, nec de a&ibusnodiurnis &de vifu(impliciter deponenti regulariter fides adhibeatur. Ad hoc dubium remonendum> inquit,reponimus (/) quod iuxta^ Lucam noftrum cap, x x 1 /, V. 41. Cbriftus tantum a* vulfus fuerit a difcipulis, quantum iaCtus ejl lapidis, Tot adeo non fuerit tZv dSuvarm ab illis Cbriftum fangui- nem [udantem conjpici, praefertim cum neque continuo dormirent,fed cum fomno luctarentur, (2) quod [eam* dum quorundam ohferuationem tum fuerit plenilunium. quo ca[u etiam m ciuilibus te fles de vi fu, (f adu noCtur» no tempore faSto, deponentes probant, Usque fides habetur. (j ) quod angelus quoque caekfti lumine (plendi* cans,(f ad confortationem re dem toris mijfus , omnia^ [pedari fecit* Addit tandem, Toeroftmile eflfe, fi diceretur Lucam ex Spiritus Santfti reuelatione hiftoriam fudoris fanguinei didicifie. Verum id nobis non eft verofimile j fed longe certiffimum. Quippe fidem noftram dormitantium apoftolorum oculis nequaquam niti volumus 3 fed autoritate Spiritus errare nefeii. Quae de plenilunio affert Crufius , plurimum habent difficultatis; Angelo etiam parum fplendida coniedura fplendorem vindicat, quem facile Georgii Calixti obfufcat meditatio lib. 1 cap. vni concordiae, vbi de angelis Chrifti natiuitatem an- C nun» *§£cm & nuntiantibus agens ita fcribit: Re Si e ohferuai Beda, nui* quam alias in fcripturis angelos caelefli lumine fulgentes apparuijfe* Ortus enim erat fol iuftitiae , de no fle qui» dem natus >fed eo ipfo fignificans 9fe ortu fuo tenebras ku& ius feculi fugat urum i C A P V T III. * s* u t. !• V 'us copioje Judautf* guttas numerant. An Cbrijlus iacrymas prttui ej An angelus fudorem abjierferit ? An tribus njicibus fudaUerit? Locus, in quo Cbrifius fudauit, An in eo emer ferit miraculo^ |0n folumaotem neumemifit} fed& copiofeadmodum e« mifit.Cum enim furam a effet affedfuum Iiu fta , & totius maflae fanguineae ineffabilis __ perturbatio 5 prorupit ea fudoris copia * vtgrdmi in terram defeenderent* Quaproprer luftinug Martyr in eo, quod laudauimus* cum Tryphone tolld* quio docet, in fanguinei fudoris effufione illud Oauidi# fuiffe adimpletum i Sicut aqua ejfufafunt mniaojfa mea* Ves«* f . Ifnde non immerito verfari in errore putantur, qui PmJ facie tantum, manuum volis ac plantis pedum $ fudorenu exiiiTe credunt/aut in eo explicando folius faciei meminerunt. Redius Hierernias Drexelius guttas innumeras effiuxiffe ftatuic, improfoatque infanam quorumdam curio- fitatem, de quibus fcjribit: Sunt qui nefeio qua notitia Dominici fuderis guttas numerent > dicant que effiuxiffe centenas quinquagenas oBonas f, Quo magis miranda eft aliorum Pontificiorum audacia , qui non fuderis tantum.* fanguioei, fed in vniuerfum fanguinis a Chrifto profufi guttas habent in numerato. Vis nojfe compendio 9 inquit Henrieus Engelgraue, quot fuere amoris eius infiniti fu- perflua, Vt ita dicam , teflimonia ? 4 primo illius conceptionis inflanti ad extremum fpiritum amor meus, lefus meus, fudit fexaginta dm millia (f ducentas lacrymas / [anguinis Itero guttas crasfiores ad nonaginta feptem millia . trecentas quinque. - - Eleonora a Spiritu SanBo, ordinis Minorum , nefeio vnde b au fit 9 Cbriflum 'guttas fudijfe quadraginta millia £f oBingentas y vnde illa non deflitit j quam de corpore fuo tot ViB orias cruentas repor- taffet. —— Vir fanBimonia Vitae clarus accepit diurni- tus: fi quis quotidie per viginti annos in honorem fan* guineae flagellationis centies precationem Dominicam repeteret y is fubduBa ratione vna duntaxat precatiuncula quamlibet [anguinis guttam honoraret: fumma enim guttarum adfcendii ad ducentorum triginta millium (f quin- C* % II» Cf? (g) Patuli, co$Uft* P. i p. %2i< (io) £$ II. Ceterum probabile eft,Chriftuffi non fangui- neis tantum,fed & aqueis guttis permixtas preces in hac agonia patri obtulifle, An vero angelus confortans la- crymas ac fudorem abfterferit, definiri nequit. Nec fper- nenda tamen Gerhardi noftri meditatio: Cogitari poteft, Angelum hunc in forma humana Chrtfto appar entem ipfum humi tacentem erexijfe , fanguimum fudorem ahfterfiffe , herbis confolatum ejfe, (f modis aliis nobis ignotis eum~» confortaffe K Illud quoque non fatis exploratum eft, an Chriftus in tribus orationibus ter fanguineo fudore diffluxerit. Quamquam non praeter rem, tertia ac vltima id tantum fa£tum efle, Gerhardus inde colligit, quod hanc folam Lucas commemoret, qui folus etiam fudorem hunc in noftram notitiam pertulit. III. De loco, quo fudor cmifiTus eft, fabulatur Ba- ronius ex Beda, in eo templum erefSum effe, cui illatus fit lapis, fuper quem Chriftus, flexis genibus orans, innixus fuerit, quique genuum Chrifti veftigia receperit. *• Verum Cafaubonus illum lapidem , & ei imprelfa genuum veftigia , pridem contriuit k. Hodie locum hunc inferiptio defignat, quam exhibet Quaresmius ob a- cuminis defeftum prorfus indignam, quae transferibatur* Terram ex hoc loco defututam paffim quoque exhibent, Louanii in abbatiaGertrudis,Bruxellis& Pragae, vt notat Hoornbeckius Andaini etiam in Arduenna, vulgo tuo» (h) Harmonia pasfion. c. i p. 77. (i) Annal. ad an. 34 n. 66. (k) exercit. 16 eontr. Baron. ad h. 1. (I) in «lucidacione terrae fan&. tom. 11 p. 160. (m) in exam. bullae Vrbani vu 1 de cult. imag. p. iju m («) ?& monafterio Samfti Huberti, vndc Arnoldus Raysfius inu* hierogazophylacio Belgico, vbi dchoc monafterio agit: De proprio loco, in quo Chriftus Dominus fmguimm fu- dauit if aquam n« Nugantur etiam, arborem in hoc loco emerfifle, vt Drexelius ° vult 3 aut flores ceu Mar- chantio placet P, qui illud notatu dignum efly inquit , quod dicit Egefippus, hortum illum, pofi quam fu dor e hoc immaduit, flores produxijfl, in quorum foliis fcriptum €• rat: 0 mors, quam amara eft memoria tua. VellemLj autem , a bonis viris Egefippi librum nominari, vbi haec habeantur. Facerent fana orbi litterato rem gra- tisfimam , fi Hegefippi illius, qui feculo 11 floruit, monumenta tandem proferrent in lucem, de quibus Eufe- biuslib. iv hiftoriaecap. xxn. Prouocabunt forte ad Hegefippum recentiorem, qui de Hierofolymae excidio eft commentatus. Sed nihil eo proficient, quem notum eft fabulofisfimis fcriptoribus annumerari , vt taceam , ne hunc quidem arboris meminifle. Ignofcant igitur nobis Pontificii, fi hanc rem inter fabulas reputemus, donec Hegefippi librunu produxerint. € 3 CA- (n) p. 49. (0) l.c, (p) Hort. Paftor, tratft. 111 i?#, xvi propos. CAPVT IV. §. \. Sudor Chrijli omnis pietatis fufcita-* hulum. §. i. "Peccatorum noftrorum ffieculum. §. 3. P erfeuer antiae in precibus imitamen- tum. §. 4. M&rientium y etiam in medio papatUj tempore Husfi folatium, ex vicinae Seidmamdorffenjium ecckjiae codice msst, 1, _ 1 ae ha&enus de fudore Chrifti allata., funt, in fuccutn ae fanguinem pia meditatio conuertat. Sicut vehementia ignis ef- ficit, vt in deftillatione aqua e rofis emanet; fic vehementia amoris fecit, vt Chrifti corpore fanguis ftillaret 9. Inutilis amor, ni mutuus fit. Profequamur ergo Chriftumj vicisfim intenfisfimo amore, ac pro eius gloria fudorem, aut fi necesfitas poscat, fanguinem laeti profundamus, Ce martyribus feculi fui ait Cyprianus r: Manabat pro fie* (q) Corn. a Lap. ad h. 1. Lucae, (r) de iapfu opp. to, 1 p. no. itf. fletibus [anguis, (f pro Ucrymis eruor femiuflulatis vi* fceribus defluebat„ Quo abiiftis, o fandi mores ] Era» befcamus ad hunc imbrem delicati Chrifti fedatoresj O* lim Ignatius martyr fomniantibus vifus eft Domino aditare, fudoreque diffluere, quo fignifkabatur, inuiatiLi moleftamquc viam effe, qua iftuc peruenitur. Beatum Jgnatium, aiunt, [udare ftillantem , tamquam ex multo labore aduenientem (f Domine asfifl entem, intuebamur Difcamus & nos pati, ac fodando laborandoque penetra* re ad requiem. Quod vt promtius faciamus, oculi mentis femper ad hortum, quo fudauit Chriftus, conuerten- di funt, vel Therefiae exemplo, bona malis mifcentis & & dicere folitae: Conabar mihifaepius reprae[entare Ie~ Jum i €f optime habebam in meditatione myfler iorum, v- hi [olus erat, didebatur que mihi , quod fic affhBus nonun pojpt me reiicere, accedentem, vt compasfione mea felatio ei forem. Specialiter eius confortium quaerebam in ora- tione in horte 3 ibi [requenter conflderabam eius £? affli~ £1 tonem i'f [udorem, cupiebamque, fiposflbile[oret, eius faciem (f moleftum fudorem abfiergere- Sed memini me nutnquam id aufam , Wpote peccatorum meorum.^ multitudine deterritam, interim flabam diu cum eo, mul« tis affliBa cogitationibus. lam a plurimis annis maxU ma parte noBium, poftquam decubmflfim, [olebam de hoc my fler io cogitare, etiam antequam flatum religiofum as- fumer em, & exiflimo plurimum inde profetlus fpiritualis me confle ut am / L;';. , h. ito (s) vid.pafliolgnatiiap.lttig.bibl.patr. QJ aj& & (*4) & II. Ita autem nos in his cogitationibus componamus, vt, fecus ac vulgo fieri folet, potius peccatis no- ftris, quae fudorem Chrifto exprefferunt, quam ludaeis & Pilato irafcamur, quos femperaccufamus,deteftamur, execramur, nec altius rei cauflas indagamus. Praeclara funt Brentii noftri verba: dep s pater comicitpropter noflra peccata unigenitum filium fuum in tantos aeternae mortis horrores, Vt emittat [anguineum fudorem x if tu adhuc blandiris tibi, perinde ac fi /celera tua non effient aeternae morti obnoxia ? [cilicet pater coele (lis fuftinebit aequo animo filium fuum tam horrendis affh£lionibus corripi propter putamen oui ? Ac vide mihi ingratitudinem noftram ! Peccata noflra extorquent filio dei guttas [anguineas, (f nobis ipfis} qui ea defignauimus, vix poffunt exprimere Vnam lachrymulam y aut [altem fufpir ioluwlj. Jltuid hac duricordia turpius ? Nobis omnibus [enitendum efl, quod vnius cuiusque peccata ea funt , quae extorfe- rint Chrifto [anguineum fudorem u* 11!. Porro orationes noftras ad Chrifti exemplum^ quoad eius fieri poteft, conformemus. Nara Cbriflus intentius orans fudauit [anguinem, vt doceret ,ef[eperfe» verandum in oratione , ac frudum perfieuerantiae effej* conflationem d e / (f vifiomm angelorum x. IV. Notemus etiam , contra confcientiae morfus, cumprimis in vltimo illo ac fatali agone , quo momentum temporis excipiet aeternitas, nullum efficacius remedium polle adhiberi hocce fanguineo Chriftifudore.Dio- do- Marchant. in hort.paft.tr. iii lc&. 16 prop. $. (u) t. V. dorus Siculus regiones, in quibus Alexandro erat cutru Poro decertandum, defcribens fic ait: In hoc tra£hu magna Vis ferpentum erat, qui fpecie quidem exiles ffed Varietate corporum infignes erant. Si quis i&us effet 5 horrendis torquebatur doloribus , & cruentus per totum corpus [udor profluebat I. Huiusmodi ferpens eft diabolus, cuius idui fanguineus Domini fudor omnino adfcri- bendus eft. Huic, nos quoque aggreffuro, Chrifti fu- dorem opponamus,quod in mediis tenebrispapatus,magno cum frudu, olim feciffe moribundos confiat. Refert Caflander e libro Sacerdotali Romano has preces pro moribundis: Domine lefu Chrifte per agoniam Cf orationem tuam fanBis(imam, quam orafti pro nobis in monte oliuetif quando faBus eft fudor tuus fic ut guttae fangui- nis decurrentis in terram, obfecro te, vt multitudinem^ fu doris tui fanguinei ,quem prae timoris tui anguftia ce» pioftsftme pro nobis effudifti, offerre (f oftendere digneris deo patri omnipotenti , contra multitudinem omnium peccatorum huius famuli tui, (f libera eum in bac hora mortis fuae ab omnibus angitftiis futs, quas pro peccatis fuisfe timet meruiffe z. Meminit Hopfnerus nofter prae- pofiti cuiusdam, cui nomen Afranus, qui vocatum ad fe focietatis fuae canonicum, iuuenem eruditum & piuraj, in medio papatu rogauit, vt fibi tria grata faceret, fi forte in agone fibi adeffet. Primum eft, aiebat, vt mo admoneas fudoris Chrifti, quem in anguftia fui pedoris D co« (y) lib. 17. bibi. hift. p. 560. (z) ap.Hopfncrum difp. thcol. xiv th. 13. n. 1* * # (*.«) ^ eopiofe effudit, lie videlicet peccatorum meorum multitudine in agone meo obruar a« Addit Hopfnerus ex Georgio Fabricio >iuuenem hunc multis hominibus id re» tuliffe , & in pluribus locis poftea eum confolationismo- dum apud morientes feruatum effe* Id quod confirmat etiam codex MSS. annoChrifti cio ccccxv exaratus, quem nuper inter libros ecclefiae Seydmansdorffenfis inveni. Is hunc tituluni praefert: Trallatus de arte moriendi Continet multas precationes pro moribundis ? ac circa medium ita loquitur: Altae oi at tones breues atque stiles ac nobiles, dicendo fuper agonizmtcs in mortis articulo , fumptae ex tali exemplo. Sequitur ftatim : Fuit quondam praepofitus quidam, qui interrogabat capella* num /uum, virum deuotum (f- idoneum ? quem plurimum diligebat y quibus fuffragiis mertent em eum vellet apud Do* minum adimar e. Cui refpmdit, omnibus modis} quibus poffum. Tunc praepofitus ait: Non peto a te aliud fnb- fidium y nifi cum videris me in agoniapcfitum y dominicam orationem pro me tribus vicibus dicas. Cuife boc luben- tisfime faBurum promi fit* Ad quem praepofitus : Gunt* primum pater nofler dixeris, die in honorem agoniae lefk Chrifii , obfecrans yvt multitudinem fui fu dor is [anguinei, quem prae timoris angufiia cophfisfime effudit , eontrtL* multitudinem peccatorum meorum offerre (f obtendere dignetur pro omnibus angufliis „ quas peccatis meis exigen* tibus merui, —— Dixit Cape limus haec omnia luben* tisfime fe faBurum, f^ued (f fecit cum diligentia cf dem* (a) Hopfn. ibich ' (i?) 'fa . , ... dentitione, 5^ ptituit. Poft mertem vifus eft praepofitus (plendidus £f cborufcus, grates fibi immenfas referens di- cendo, fe fine omni poena fmftb liberatum. Nam poft primum pater nofter Dominus lefus fudorem fuum /angui* neum pro me oftendens omnem meam propulfauit angu- fiiam. Poft fecundum pater nofter per amaritudinem o- mninm pasftonum fu arum omnia peccata mea vt imbrem delenit. Poft tertium pater nofter caftitate fua coelos re- ferauit, (f me cum gaudio introduxit. Propter hanc re- Velationem, quam praeditius cape Uanus narrabat fih multis locis mos inoleuit, quod praedibus modus orandi apud morientes /eruatur deuote, fub fpe certisfima yquod ipfau, oratio Valeat homines a daemonibus liberare, peccata di* luere, (f coetefte regnum aperire , auxilio Domini lefu Cbrifti, qui eft benediBus in fecula feculorum, ameris f Haec ex codice paullo fuGus adfcribsre vifum eft, vt tenebrae, ia quibus maiores noftri ante trecentos annos verfati ftmt, in luce ponantur ,8c fimul reformationis diluculum iuxta cum aeui noftri felicitate hinc innotefcat. Ceterum vt piae patrum de hoc fu do re cogitationes iam afferantur, non opus e (Te arbitror. Nemo fortaffis hac jin re Bernhardo praeferendus eft libro de pasfio- ne Domini cap. xxxvzi. DIS.: D x vi» # C28) & DISSERTATIO SECVNDA •» D E SVDARIIS CHRISTI. C A P V T I. De Sudario Abgari & montis Olmtu 1. Vdarivm, a fudore diftum # «fi vox origine Latina s vfu Graeco* rum , Ebraeorum & Syrorum ciui- e donata. Vnde nemo calcu* m Nonno adiiciet, cui vox Syra eft 5 quod ea Syri vterentuf \ Ita enim c/Wfw, aliae- que voces cum Latinae, tum Graecae > quibus Syrus noui foederis interpres vfus eft, Syrae effent Id quam abfurdum foret, omnes intelii- gunt, eoque fudarium pro vo^e Latina habent, licet eam ab Ebraeis quoque videant adhiberi»; Abolito enim re f (a) metaphras. in Ioaiv xi , 44. (b) vid, Heins. Ari- ftarch.p. 917. Sententiam Nonni Chifletius fuam fecit, calem ratione dubius, de linteis Chrifti fepulchralibus p, jy3 *§£ f*9) re priftino, quo in rerum permutatione iure fuo cedens calceum exuebat, alterique dabat, placuit (equioris aeuiE* braeis, contrahere ■ntoa ptr judarium9 vt prolixe o- ftendit Bynaeus de calceis Ebraeorum lib. n cap. vii, il- ludque fe loco calcei adhibere feribunt. Praeterea vtuntur hac voce in facrorum publicorum de- feriptione, in quibus cantores per fudarium de tempore canendi monebantur. Quem ritum Lc Moyne a Iudaeis ad Chriftianos fluxiflfecredidit,,qui olim fudarii,quod & orarium vocant, agitatione in templis alios, fiue ledo- res, fiue cantores, foliti funt admonere c. Sed haec non eft originaria vocis fignificatio, fiquidem fudariurru proprie efl: linteum, quo fudor.fiue folius capitis, fine** " cuiuscumque membri., quod fine vdo feu ficcum reddit, abftergetur. JV0# magnum linteum fnijje, inquit Salma- fius apparet ex loco afflorum tap. x / X 9^ers. i2^vbi perbibetur, multos aegrotantes ‘bariis morbis a corportj> Pauli contaSla fudaria (f femicin&ia detulijfe, (f fic fa- natos fuijje.« Sudarium igitur parttum linteum, quod quisque gsreb at* Facit huc mos Neronis, qui plerumque ligato circum Collum fudario prodiit in publicum^, vt Suetonius autor efl in vita cap. Li« Vnde colligitur, linteum paruum fuiffe, circiter compledendo capiti a- pturffc Atque huiusmodi fudariis etiam alias vtebantur beteres, vt cum defundi Saluatoris caput fudario obuol- D 5 ve- (c) lc Moyne td* ii varior* facr. p< 796 feqq. :(d) iru epp. de cruci Bartholini disfi de latere Chrifti apem JM4« # (50) S verent. Longius autem ab bac vocis proprietate receditur, quando fudadutn dicitur veli fpecies, quam Graeci fucPapoKlQtiXQv e vocant j aut mappula, vel veftimend facerdotalis genus, de quo plurima afferunt rituum ec- defiafticorum fcriptores Denique hi quoque incommode loquuntur , quibus magna illa lintea , qui» bus mortui inuoluuntur , fudaria audiunt, quos eru- ditisfimus Salnaafius reprehendit : Nunc idiotice fudaria vocamus ipfks fepulcbrales vel fepulturales fin* donas. A quo errore fudaria ojlcntant pro lieris , quibus Chrifti corpus inuolutim ejl a lofepbo Arma* ihaeenfi II. Ceterum ex didis apparet, quo fenfu nobis fudarii vox adhibeatur, nempe pro modico linteo, tergendo fudori primum ac ex inftituto , fimul tamen in- voluendis rebus non magnis accommodato. Aduris au» tem defudariisChrifti,quae Pontificiihodieque fupereffe, & a populo coli magnopere volunt, illud primo loco fpe- dandum eft, quod Chriftus ad Abgarum, Edeffae regem, mififfe fcribitur, poftquam faciei fuag imaginem ei im« presfiffet, quam miffus ab Abgaro pidor, fplendore prohibitus, non poterat adornare. Primus eius mentionem fecit Euagrius Scholafticus, pronus in fabulas fcriptor, circa annum dxci v quem Damafcenus, & bruto ima- P ' / g* l* (e) Du Fresnc Gloflar. ad fcript. med. & infim. Latin. P. in p. loor. (f) Amalarius Fortunatus lib4 iii de ec- cles. off. e. 24. Alcuinus de diu. off coh 271. Dominicus Macer hierolex. p. 164. Gauantus thefaur. facr. rit. t« l p. gj. Cardinalis Bona liturgic. hi C? M? (§) 1» C? & no ginutn cultu, 'notisfimi Graeculi, non vno quidem or«f* vna tamen infania fequuntur. Vocat autem Euagrius ©iom/HTcr eht-om, «V (jaw &Py&<rot,VT04 Afiyctpto «Pg o ©eoe ccJrejt ttP&v iniSa, 7T€7ro/U(ps, imaginem diuwfa nitus fabricatam y quam non hominum manus effinxerant $ fed Cbriftus Deus ad Abgarum mi fer at, ipfum 'bide* re magnopere cupiebat; imoEdefifam huius fudarii ope ab obfidione Perfarum liberatam cfle fcribit Quae rei mouit Pontificios quosdam, vt hunc thefaurum EdeflsU Conftantinopolim, inde.vero Romam delatum fuifTo , ibique hodienum afferuari traderent, puta, vt Roma 0« mnis fandiitatis effet repertorium. Contra quidam Genuae, Liguriae vrbe, in templo Bartholomaei id feruari, aliquanto confidentius feribunt. Chifletius vtrosque conciliare ftudet , haud dubie, inquiens, primigenia eft vno in loco t altera miraculo expreffain alio \ Verumenim- vero, fanorum hominum iudirio, procul dubio primigenia illa imago nusquam eft, quia nunquam fuit. Norv enim fatis exploratum eft Abgari illud cum Cftrifto litterarum commerciumde quo Eufebiuslib. 1 hiftoriaecap. xin nedum id , quod de fudario exeunte feeulo fexto commemorari cepit* Nimirum quicquid de Abgari cuna Chrifto confuetudine prodit Eufebius, ex publicis documentis, in quibus res vrbis Edeffae & Abgari continerentur, & «Ve ruv clpxekor, ex archiuis depromtum eft k. Igitur aut parum diligenter hiftoriam fuam compofuit aut eius aetate fudarium hoc Edeflae non occultius Babi- : : " . Ir tUttl^ fk} £uRb»l«c«’ tum> f*cd prorfus incognitum fuit , alias non emi fidet feriptor vitra fidem fedulus. Quare cum ad huncEuagrit locum peruenidet? non praeter rem notat Valefias: CV- terum notandum eft , nec ab Eufebio in libro i biftoriae ecclefiafticae, nec a Praeopto in ohftdione Vrbis Edejfenaga, ydam fieri mentionem imaginis a Cbrtfto ad Abgarum re- gem transmijfiae K Errat igitur Caluinus in admonitione de reliquiis, quando Eufebianae hiftoriae tribuit hanc fabulam, IIL Sed ABgari fudarium poft quingentos annof e tenebris emerfifle, parum eft* Gretferus, qui con- ceflam fibi & libere & impudenter fingendi, poteftatetxtj femper credidit, poft integra quindecim a Chrifto paftb fecula orbi Chriftiano oliueti, quod vocant, fudariutiu obtrudere aggreftus, id in monte fandlo Bauariae ferua- ri docuit. Quem harum rerum feriptores Romanenfes vt plurimum fequuntur in eoque vnice fubfiftunt, Qu_a- refmius: Praeter duo autographa fudaria Viuentis Salua* toris , Abgari (f Ver orneae, eft (f aliud % quod Oliueti dicitur , quia illo Chriftus Dominus, quando pridie mortis fuae ad radices montis oliueti orans ad patrem fuum fu* dauit fanguinem fe abfterfit, (f hoc integrum ad poft er os deuenit, fummaque religione colitur} (f in monte fanEio Bauariae ajfernatur 9 inquit Pater Gretferus de fan&aL* cruce Tom* i lib. i cap, py. m. Ita & Fridericus Forne- rus, epifeopus Hebronenfis: inquit lacobus Gretferus n. Sed (l) not.ad l.e. Euagr* (m) Elucidat, terr. fan&. t. it iib. iv cap. 14 §. 4, (n) Paradif. euangcl. 1.1 ecnc* 66 p. |6i. Sed quoniam Petrus Mallius 0 aliique Pontificii difertt tradunt, illud fudariuro, quo fudor fanguineus exceptus eft, efie illud ipfum, quod Verojxicae dicitur, ideo lites huiusmodi noftras non faciemus,nec huiefudario immorabimur, fiquidem illud fubdititiqm efle ipfimet Gretfe- ri (ocii fatentur. Nobis autem firmiore indicio non opus eft. IV. Gftendunt & pafiim alia fine fine, partesque eorum varias, vt ex Raysfli hierogazophyheio apparet. Laudant etiam multa deperdita, & in his aliquanto maius linteum a Maria contextum 9 duodacmi apoftolorutrt & ipfius Domini imaginem referens Hoc vbi deli- tefcat, fatentur fe ignorare. Ne tamen apoftalorum fuda» riis omnino deftitiieremur, Paulipum Romae cMndunf^ nec id alia de cauffa, quam quod apoftoli fudariis clino aegrotos legiffent reftitutos. Adfcribam ex occafione Quaresmi de hac re verba, qui reliquias multiplicaro praecipuam curam duxit. Cum, ai t, faniius apoftolus Romae duceretur ad fupp licium 9 in porta duitatis fertur fe Vidiffe Plautillam, fine > vt alii Vocant, Perpetuam, 4- poft olorum difcipulam? atque illi dixiffe ; Plau tilia, aeternae falutisfilia, commoda mihip annum^quo caput tegis, i%abo e* nim mihi oculos vice fu darii, (fdikEUoni tuae amoris mei pro Chrifti nomine pignus ad iliumk pcrj*ns t^lmqua^k <guam cum reprehenderent carnifices de panno amiffo in reditu eorum a fupplicio 9 eftendit eis pannum ex finu ex~ (rabens rofeo perfufum f anguine ^ Idem a Paulo Arin* E . i ghio • •>l? ■ - ■_ ; ' ■- • ■ ■ V ... - ,VV. : " (e) ap. Mabilloniom itin. ItaL p. 88. (£) cxBsd® Oiifc ictium vid. 1. c. p. i?. (q) tso I ghio traditur Romae fubterraneae lib. 111 cap. 11. Atu vero hoc ipfutn fit Pauli fudarium > cuius fuo iam aeuo Gregorius Magnus meminit r, valde dubium eft. C A P V T I I. De Judario Ver orneae ac pre« cibus ad idfufis. l Eroticae vocabulum olim noti mufe ris, fed ipfius fudarii, quod Vcronicao dicitur, nomen fuiflfc, Pontificiorum e* ruditisfimi hodie fatentur* Ita t>u Frei* ne i Veronis 4 Romanis appellatur tabe lia $ in qua Chrifli Domini pergentis ad crucis fupplicium diuu 720 miraculo expteffa effigies effi&rmatur% quae afferuntur tf colitur Romae in ecdefia S. Petri, Clemens iF io. 2 48* mn. /268. £>uid enim fupereft 9 nifi W ippLA rveronka inmapvftolorum capitibus transportetur,(? Torbs tota [poliat a tbefkuro^ confufionis induta diploide habeat in aeternum, quod lugeat. Nicolaus if PP. an, 1290. tn ea namque bafdica fui pruiojisfimi fultus imaginem, quam merenteam fidelium vox communis appellat, in lingularis amoris inftgne tnbuit venerari \ Eundem in modum do* fr) ap.Bimum to.i 1 conci]. p.770. (t) Qloff, Latinis illi «4 Q (ti) J8> _ . dodliffimus Mabillonius, quem Menagius fcquitur, vero* nicae vocem fcribit e(Te imaginis, non foeminae, trafto etymo a vera & icon, feu iconia, quae voces in vnamj contradlae veronicam conftituerent. Ac ne cenfurao Romanae periculum adiret, firmare hoc multis veterum teftimoniis conatus e(l t. Profert autem inter alia notatu dignisfima verba Vrbaniiv ex epiftola anno cis ccxlix ad virgines Monafteriolenfes fcripta, cum is adhuc ecclefiae Laudunenfis archidiaconus effet* Integram epiftoiam Chifletius exhibet u, e qua verba fe« quentia ad praefens fpedlant: Idcirco vos rogamus enixe* y*t propter reuerentiam illius, quem repraefentat , rect- piatis eam (imaginem Saluatoris ad exemplum eius, quam Vrbanus aflferuabat,depidlam) vtfandamVeronicam} feu fimilitudinem. Eadem dodiisfimo Papebrochip mens efl* qui tumultuantibus aduerfus hanc fententiam Carmeli- tis non ceflit vmquam,atque etiamobuiamiuit,quapropter Lipfienfes de eo haec referunt: Lubens concedit, fk in adis fandorum dubitajfe, num mulier quaedam no- mine Veronica, quae Chrifto crucem baiulanti occurrijfe $ eique faciem fu dario fuo terfijfe perhibetur, unquam irL* rerum natura fuerit , qua de re etiam iam pridem dubi* fatum fnijf notata antequam fandorum ad a prodirent. Obfcruat enim , nomen Veronicae in Galefmii martjro- logto quidem legi, at Baroniumy cum multis fandis martyr ologium augeret, Veronicam tamen addere aufum non futjfey imo Gregorii x ut tempore adiundam expunxijfe, e 2 & - •* , ' : i ‘s ^ (t) Mabilloti.iun,Iul.p. 82. (u) d« lint, p.itg, 'if in fuo martyrologio alto filentio presfffe* Adducit praeterea fcriptores 5 qui ipfum fudarium Ferenteam ap* fellarunt 4 Vnde fufiicatur* quod Ver enica nihil aliud fit, quam vera icon Chrifiif quaefuceejfu temporis Vero* Mica appellata fuerit % II* Permultis contra vxOf efl Veroniea, quam a« lunt Chrifto ad fuppliciam eunti fudarium exhibuifle, vt faciem fudore & fanguine madentem abftergerei s ab eo* que illud recepiffe cum impreffa faciei Chrifti imagino Securi autem funt de rei teftibus antiquis f ac Methodio nefcio quo* & L Dextro vetuftiores proferre ne quidem conantur* Quamquam autem Methodium hunc fubin- de & antiquisfimum martyrem & chronographum appel* lant* eurttque. a nobis pro Methodio Tyrio haberi volunt i ignorant tamen ? quo libro hocce dus de Vefoni- Ca teftimonium habeatur, fiquidem ex Mariano Secto 25 faltem eius verba de Tiberio imperatore adducunt *. Hic lepra vexatus non modica defider ah at ? auditis diurnis Vir* tutihusy gratiam eius per mneios comprobare $ fed non potuit ad hoc pertingere i quia Chrifio tam pofi refurre* Bionem coelo prae fidente fama temperer at, Pontio Pilato adiudicante ludaeis traditum, (f a fuis militibus cruci* fixum, fepultumque tertia die refurre xffe > fed furatum 4 difcipulis cufiodibus appretiatis diffamatumeffe, aqua- dam matrona nomine Veronica} quae ipfius Saluatoris noftri Sfpe* (x) in adis erudit, an. 96 p. 50$» (y) vid. Cornelius a a Lapide, in Matth. xxvii» (z) chron.ad an.*Chf. 39 sp* Piftoriunvfcrjpt, Germ.to. 1 p» 403 cunf* wuinpilatkn2fi£y thronologic. ap* euud. p* Cl7) & ^fpeBum ipfo exprimente atque contradente, euidentiam tefttfcandae veritatis (f obfer nandae fidelitatis nicemate fuo recon/ignatum habuit. Jguae dum nuntios conuenis~ /et , (f ita e/Je atque omnia fe habere per omnia euidentis- fime a/feruit, Romam ab tpfis delata efi, atque in prae- fentiam principis ad duci a (peciem dt ulnae teftific at tonis 6* Jlendit. Verumenimuero nemo fanae mentis haec verba Methodio Tyrio/de quo Hieronymus capite xxci ii de fcriptoribus ecclefiafticis agit, adfcribet, flquidern hic Mariani Scoti Methodius hiftoriam fuam vsque ad annum C cccvih minimum pertexuit a* Tyrius autem, Hie» ronymo tefte., fufo nouiffima perfecutione circa annum € 0 c n i martyrio coronatus eft. Vnde in operibus Methodii martyris fabula non comparet, nec ei a Bellarmi- no chronicon vel hiftoria.adfcribitur , fed potius reuela- donum libellus, quem ei quidam tribuerunt, Bellarmino ^ ac Miraeo c fuppofititius e(t Praeterea autem Methodius rem ita obfcute commemorat, vt multa monachos adieciife palam fit. Habeant ergo fuum fibi Methodium Pontificii /cuius de Veronica traditionem iti ipfa ecclefia Romana rejiciunt* quicumque Verofticam foeminae no-' tncn fuiffib negant. Nec Dextrum nobis opponant, qui circa annum cccxcii floruit, & omnimodam hiftoriam confcripfit, tefteHieronymo de fcriptoribus cap. cxxxij. Ipfe enim cardinalis Norifius hiftoriae Pelagianae lib.j capite xxxni parum tribuit Dextri chronico* quod hodie circumfertur j Miraeusautem reite monet, eruditis E j .. ;Dex* ' , ' , ; ic- (a) vid. Scotus ad h. an. >/t) d? feript, Eccl. gt ■O) ,noti$ ad J« e. Hieronymi, • os) Dextri fragmenta eiusdem farinae videri cum Berofo Annii Viterbienfis d. Quapropter & le Moyne indicat % Hifpanos omnibus aliis gentibus ludibrium debere, cum nihil fit ineptius, quam illorum Flauius Dexter. Ceterum pauca & obfcura Dexter habet de Veronica. Verenice, inquit, fanda muiter a Gallia Romam venit, ibique diuino relifflo Vultu miraculis clara migrat ad Dominum ^ III. Etfi autem vulgatae fabulae au&ores, praeter nullius fidei Methodium Dextrumque, nusquam in veteri ecclefia inueniuntj narrant tamen mulieris vitam eo verborum apparatu, ac fi nudius tertius demum dis- cesfiffet. Cornelius a Lapide eam mulieribus Chriftutru ad fuppiicium fequentibusannumerat AureaeLegen- dae autor tradit, eam fuifTe mulierem, quam Chriftus a fanguinis profluuio liberaffe legitur Sed Carolus Macer fubdubitans fcribit: Satis conflat, Veronicam, Sero* nicamy Berenicem ejfe idem nomen , Cf confiquenter dubi- tari licet, an Hemorrbotjfa a redemtore liberata ipfamet fuerit, quae eidem crucem baiulanti /udor em, vt fertur, abflerferat K Alii nobilem faciunt,tefte Quaresmio k* 1V. Domum mulieris hodieque fuperftitem voluntj fed in defcribendo eius fitu nihil tradunt confentienter. Adrichomiui dixerat: Domus Veronicae angularis K Verum m\ ■ ’» ' .. . — ^ - ,T. , ^ MU ' —^ ii.. - . V . 4 ; . : / w (d) not.ad Hieron. defcript.c. i$r. (e) var.faer. to. ii p.lO|9. conf. annot. noftras ad J. c. Hieron. (f) ad ann« Chrifti 48. ap. Corn.a Lap. 1. c. conf. etiam de moderno Dextri chronico Caue hift. Iit. to. 1 p. 164. (g) ue. (b.) ap. Hofpia. d« feftis Chrift. p. db. j6. (i) Hierolex. ( 'Se' (-19) & rum Quaresmius tnonct, inteliigcndum id efle de fittl j quem Chrifti tempore haec domus obtinuerit*. Addit autem t Si talem {(Itum) habuit. Nam quae mfiretem* per e Vifitur, i» angulo viaej fed in medio hinc inde continuas habens alias domos, & efi in laeua pArte lotae euntibus ad Caluartum. Paruum habet oflium, & ante in via duos prominentes gradus 9per quos in illam efi in* grejfus n\ ^ V. Vidimus mulierem eiusque domum. Nunc fudarium paullo accuratius infpiciamus. De materia i- pfi Pontificii fequuntur lites. Adrichomius vocat lineum capitis Veronicae peplum. At Quaresmius mihi, inquit, probabilius, /«# bombycinum, tum quia telae bombyci- nae funt in his partibus magis in vfu, tum quia erat Ve* lum capitis, &* huiusmodi communiter ex bombyce elabo* ranturyquodfubtiliora(f lenior a fini: fane alterius materiae faltem medo non funt in vfu* Mireris autem, i- pfos fudarium, quod fe posfidere aiunt, non infpicero > & quale fit, demonftrare ad oculum. Hoccine eft, fudarium indubitato habere, quale fit, ignorare & longo petitis ratiunculis de eo # tamquam de re pridem deperdita, difputare? VI. Pari ratione altercantur, quotuplex illud fue* rit,eum vna plures ecclefiae eo gaudeant, non ectypo, fed prototypo. Verum huic rei medentur illud triplicando, ne qua acerbior inter ecciefias concertatio exoriatur. Refpondet citatus Salmeron, inquit Quaresmius 9 fuiffe velum capttis Feroni ae oblongius (f triplicatum , (f l e. c, if imaginem diurnius impreffkm triplicem fufcepiffs^ qua* rutn una feruatur Romae , altera in Giennenfi ciuitatt.* Hifpaniaey tertia Ierofolymis ; er atquefudore ac fanguine afperfa. Mirum vero, vnde hoc Salmeroniinnotuerit! V11. Faciem Domini ex Modafteriolenfium virginum ectypo fic defcribic Mabillomus: Caput eft radia* tum cum barba ohhnga €f bifurca, oculi graues nec fine maieflate. Quaresmius ex Lanfpergio addit, in prctoty- po etiam militem digitos confpici, a quibus Chnftuuu vapulafie proditum eft memoriae. Sed vellem , Mabik Ionium opinionem , qua Monftroliepfium virginum imago pro Bafiiidtanorum amuleto habetur , paullo accuratius. confutafie, nobisque faciem. Dominicam ex archetypo Romano, (i illud infpiccre dignatus eft, adumbrafio. Verum aut omnia me fallunt, aut Romani fudarii curto- des Mabillonium ad tanti thefauri mfpeftionem aegre ad^ triifirtent, veriti fne Gallorum dodisfimus parum honorifice de eo fentiret, vt minuit aliquando praefentia famam. Quamobrem neca Venetis Marci avro^ucpiveuangelium ei oftenfum fuit, quos ideo felfe perftringit iru itineris Italici defcriptiooe. Ne de rei feritate periculum, fiat, inquit, U libri fgillis obfignati funt, nec cuiquam^, aperiuntur % V11 h Ceterum poflfet haec Romanenfium de Ve- ronica opinio fuis autoribus facile relinqui , nifi foedisfi- mae fuperftitionis acceflu multa reprehenflofte redderetur dignisfima. Etenim preces ad fodarium fundunt pror- fus idololatricas, fiquidem in iis creaturae liquido tribui- tur, quod creatori vnice erat tribuendum," Producunt illas Proteftantes ex libris ante Lutherum excufis, in iisque defendendis operam & oleum perdi inui&is argumentis demonftrant °. Easdem nos, Latinas pariter atque Germanicas, ex MSS. adfcribemus. Codex quidam nofter de indulgentiis fcriptus anno c id cccclx exhibito indulgentiarum , a diuerfis pontificibus Veronicae cultoribus conceflarutn, indice fub finem ita habet: Calixtusve» ro papa tertius auBoritate apoflolica etiam confirmauit de plenitudine potefiatis praefatas indulgentias dicentibus e- rationes vt fttpra. Et boc per fgnaturam regijlratant_» apparet in regiftofupplicationum fol. cxxm in libro it anno Dentini cio cccctri. Subiiciuntur ftatimorationes fequentes: 0 facies Domini praeclara. Quae pro nobis in crucis ara, Fa£ta es tam pallida, Anxietate denigrat a, Te texit linteola, In qua manfit tua forma, Quae compasfonis norma j F_ Cun- (o) Rainoldusdcidololatr^cccl.Rom. l.n c. m p.486. For» bcfiusinftrud. hift.thcol.i.vn c#; Io. Frf Maycrus Logic* Pontif. cthoy, p. 33 aliicjue^. CunBii ejl praelucida. Meo cordi fit imprejfa, Per te, Chrifle, neque cefid. Hic cremare indefefid, Amoris tui facula. Vt pojl vitam cum beatis Cernam vultum Deitatis ln perenni gloria. p * * * Salttefanttafacies noflri re demioris q, In qua nitet jpecies diurni fplmdoris3 Imprejfa panniculo niuei candoris , Dataque Veronicae fignum ob amoris. Salue decus feculi jpeculum fanblorum, Quod videre cupiunt Jpiritwt coelorum, Nos ab omni macula purga vitiorum f Atque nos confortio iunge beatorum. Sal- (f) vid. oratiunculam pauilo immutatam ap. Hofpinianusa de feft, Ghrift, p, yg, (q) Raiaoldu» prolixiorem hanc exhibet 1. c. I ^ (43) £jfr Salue mundi gloria in hac •vita dura 9 Labili & fragili cito tranfitura. Nos gerduc ad propria o felixfigura, Ad •videndam faciem, quae e fi Chrifii pura, Efio nobis quae fumus tutum adiuuamen} Dulce refrigerium atque confolamen, Vt nobis non noceat hofiile grauamen, Sed fruamur requie. Omnes dicant: Amen, In Guelpherbytana bibliotheca memini me hanc oratiunculam Germanice, & charadere fatis vetufto, defcri- ptam vidifle. Videas ibi tuas tabulas per modum libelli in forma quarta compadas, quibus euolutis Chriftf facies, perinde vt fupraMabillonius ex Monftrolienfium tabula adumbrabat, tenuiffimo peplo impreflfa comparetp in dextra autem preces habentur, vt eas recitantes fem- per oculos in imaginem poffint dirigere r. Ita autem.» fcriptum eft: ClJO tKglldje 2J?Cllfd) / tttit ptiligcn unt> ©«ntticfjeo ant$Ut$ tmfets $errcrt ^tfu ffrlUl ©cbme anbccf)tig(lcf> fpric&t/ ter «r- folgt CCC UHD xl XfljJ flblfjg t>on Gregorio geben: 33p§ QWbfc tyilidrt Stageftcpt unfers @ec* 5 2 Ug* (r) inferuit oratiunculam libro de imaginibus Chrifti Ioan- nes Reiskius, amicus nofter, dum viuerst, coniunfiijfimus Sed h.l. plenius exhibere vifunj eft. ffgmaeberg/ Iri bem bo febpet ble ©effalbt beg gbtr« licfjen @lan&/getrucft Inn ep fcf>neef<bpenbeg 25ricb* Iin/ gegeben ber feellgen 33eronlcfen au epern 3eb» cben ber Ciebe* £3i$ gegrrigt ber SBelt ©etaierbe/ ber beiligen Splegel / ben gufeben begeren ble bitnlifcbcn ©eri! / relnlge ung bon afler ©rinben mafen / unb fuge ung pber feeligen ©efettfcbaffr. S3t$ gegrrigt unfer ©re unb ©Iere In blefem barten / fcblicbenben / ^tanefen balb bergeenben fieben/ 0 feelige glgure/ f ribre ung tn unfer 9Bafierlanb / au feben bag tnar Sintlib unferg 4?errn 3befu ©riffr. 3B»r birten bteb / fen une einficbere$Hf?/ein frige ©rfrilung unb $rofi/ bag rtng ble benntfcbafftriebe 95efcbwerung nit feba* ben / funber afle npefen rnbgen bie SKube. Slroen, IX, Quo tempore indulgentiis primum audus (it fudarii cultus, non eft definitum. Matthaeus Parifienfis ad annum cid c c x v i haec feribit, c quibus tum demum id fa&um cfife, colligimus: Dumfortunalts aleaflatum^ regni Angit ac talibus turbinibus exagitaret, Dominus? a» pa Innocentius, quem Vacillantis ecclejtae cura follkitabat9 effigiem Vultus Demini, quae Ferente a dicitur, vt moris tfl, de ecclefia S. Petri verfus hofpitale fantti Spiritus re» verenter cum procefftone baiulabat. £>ua pera&a ipfdL* effigies, dum in locum fuum apportaretur fffe per fe gyra- lat, vt verfo flaret ordine, ita fcilicet, vt frons inferius, barba fuperius locaretur. ff>ued nimis abhorrens Domi- nus Papa, credidit illud in trijls ftbi praefagium eueniffef (f vt plenius Deo reconciliaretur, confilio fratrum in^> honorem ipflus effigiei, quae Veronica dicitur, quandam oratimm compejuit elegantem 9 cui adiecit quendampfal» mm% # (40 & ( ' totum y cum quibusdam ter ficulis 3& eadem dicentibus de- dierum conceffit indulgentiam > ;>4 fcilicet, t// quo» siescumque repetatur, dicenti tantundem indulgen* concedatur. Non fubftiterunt in hac parfimonia fuc- c effores, Gquidem Ioannes xxn vt eft in noftro codice de indulgentiis, oratiunculam centum dierum indulgentiis compenfouit. Quod autem Heideggerus fcnbit,Io- annem preces deuote recitantibus decem millium dierum indulgentias promififfe 5 nefeio an ex feriptoribus Pontificiis probari poffit s. Illud interim fotis eft ad redarguendam hominum fuperftitionem, quod liber de ftatio- nibus Romanis Romae anno cid cccclxxv impres- fus,ac Norimbergae anno cid ccccxei recufus % nugari non fit veritus: Quando Verontca ibi (in ccccle- fia ad S. Petrum in Vaticano) oftenditur, tunc Romani habent indulgentias jooo annorum 3 Itali 6000 longinqui i2ooo. G fandas gentes, quibus fudarium hocce quotannis in parafeeue oftenditur, vt refert Cornelius a Lapide, teftis oculatus u, coque populi concurfu frequentatur, vt nonnullis videndi cupiditas aliquando imponeret moriendi neceffitatem. Ita enim Hcnricus Engelgraue narrat : Refert Spondanus anno lubilaei indies Romae fupra decies hominum extraneorum millia fuiffe, tamque con- fertam multitudinem ad fieftandum fudarium Fcronicae Dominicis ac fefiis folennibus ofiendi folitum confluxiffe, vt F $ fae. (s) Heidegg. anat* concil. Trid. P, n p. uog. (t) excerpta dedit Hottinger to* 7 hift. cccl. fec. t6 cA. ni p» ftqq. (uj It Ct faepius contigerit * praefocari, x. Sed grauiter hos corripuit Caluinus, quaefo y, inquiens, «»»0» valde infa* nierunt homines , cum in tam longinquas regiones magno fumtu, maiore mole(lia, excurrerunt, K panniculum. cernerent, de quo nihil omnino poterant habere certi :fed potius addubitare cogebantur ? Quisquis enim fu darium certo quodam in loco ejfe putat, c aster os 9 qui fe habere* iachnty accufat falft\ CAPVT III. De Judario capitis ChriJU, gaudent Vefontini, Romani, Taurinenfes, M0- guntini (f monachi in monajlerio S, Cornelii y mille paspbus Grani aquis disjito. 1. Actenvs fpe&andis fudariis, quorunu nulla fit in feripturis mentio, dedimus 0« peram. Iam accedendum efi: ad linteum, quo Saluatoris caput in monumento obtegebatur. Iudaeis enim hic mos receptus erat, demortuorum capita linteo operire, quod Ger- - har- (#) Panth. caeleft. P. i p. 258, Q) admooit. de reliqui»; quae io opnfeulis extat, p. J87. hardus z putat fudarium dici a forma, quam dubio pro* cui communem habuit cum linteis illis, quibus fudorab- ftergetur. Cuius generis fudario Lazari facies circumligata erat, quem Dominus invitam reuocauit a. Eum- dem ritum feruabant Judaei, funeris Chrifti curatores, eiusque caput fuperindudto & ad collum religato fudario contegebant. Quare loannes: Et ingrejfus Petrus vitiet linteamina pofta, fudarium, quod fuerat fuper caput eius, non cum linteaminibus repo fit um, fed feparatim in« •volutum in locum peculiarem Qua in re nihil Gngula- re fadum, fed Chriftum communi gentis moreinuelu- tum eflc, non folum fcriptura docet c; fed & fcriptor Pontificius de pileo ceterisque capitis tegminibus, quem Anfelmum Solerium effc ex praefatione colligitur , fe- ftione xvii vitro fatetur. 11. Ceterum ex fudario inuoluto & peculiari loco poGto Iudaeis pariter & Chrifti difcipulis colligendum erat, corpus Domini non furtiua manu ablatum efle;fcd Chriftum reuera refurrexiffc. Furibus enim tantum o- tii non fuiftet, vt foluerent prius fudarium, & inuolutum feparatim collocarent; fed potius abftuliflent corpus fum- ma feftinatione vtcumque inuolutum, nec cum nodis & ligamentis decertaffent, An autemPetrus aut alii fidelium in tanta rerum omnium perturbatione ac vigilantiahohium, illud c fepulchro domum detulerint,ac follicitius afleruaue- rint, mortalium memini eft fatis exploratum. Chiflstius tamen, indigno viro do<fto credulitate motus, capite vi do (z) harm.rcfurr.Chr.c.jp.90. (a) Ioann,xi,44, (b) cap. xx, 7. (e) loann. xtx, 40. > 1. # C4) & de linteis Chrifti fepulchralibus pro lubitu proftundat, at- que hoc fudarium non folum monumentum facit manuum Mariae virginis, a quo illud funeris curatores obtinuerint* fed & fimplicisfimi viri, venerabilis Bedao, verbis magno miraculo id enituifle commemorat. Verba Bedae ita fcrnant: Sudarium capitii Domini %pofi re~ furreffionem eius, mox Cbriftianisfimus quidam Judaeus furatus vsque ad obitum diuitiis ftbi affluentibus babuit * qui moriturus interrogat filios, qui Domini fudarium, qui ceteras patris Velit accipere reliquias : maior tbefauros rerum * minor eligit fudarium : (f mox illi decrefcunt o* pes Vsque ad paupertatem 3 fratri autem cum fide cre~ fcunt opes, quod Vsque ad quintam generationem fide- /es tenuere. Hinc ad impios perueniens diuitias tantum auxit, Tot Judaeis, (f boc multo tempore: donec poftlonga litigia, quibus Cbrifiimt Judaei fe Cbrifii, infideles vero fe patrum fuorum affirmabant heredes ,* Mabuuias Sarracenorum rex ? qui noftra aetate fuit^tudex pofiula- tur, qui accenfa grandi pyra Chrifium indicem precatur 9 qui hoc fuper fuorum falute fuper caput habere dignatus ' tft. Mtffum ergo in ignem fudarium, Veloci raptu effugiens euolat} €? fummo in aere diutisfime qua fi ludendo Volitans ad vltimum, cunBis Vtrinque insuentibus ,fefes leniter in cuiusdam de Cbriftiana plebe finum depofuit ; quod mane mox totus populus fumma veneratione /aluta- bat Cf ofculabatm. Habet autem longitudinis pedes ocio. III. Scilicet eum in finem Chriftus fudarium reliquerat, vt Chriftiani pariter ac Ethnici 9 qui illud tenebant, panem in fudore faciei comedere definerent* coque opes terrenas fine opera pararent! Qua de re tacent * - ve-eres ad vtium omnes, fi Bedam excipias, qui fabulam ex ore Arnulphi cuiusdam, e Palaeftina reducis epifcopi, plus quam fexcentis a Chrifti refurredione annis,feculo iam fatis fabulofo, exceperat,nimiae credulitatis ab ipfis Pontificiis, in quibus Canus efi locorum theologicorum libro xi, cap. vi merito poftulatus. Sed multo ineptius efi:, quod Chifletius idem hoc Bedae fudarium ad Vefcn- tinos delatum vult, quia fudarii Vefontmi longitudo fif celebritas Bedae narrationi apprime quadrant, vt loquitur vir dodus. Nam vnde probabit, ludaeos tegendo Saluatoris capiti fudarium odo pedes longum adhibuiffe? Vnde fidem faciet, vera effe, quae ex fuperftitiofi hominis ore tradit Beda, remotisfimus a loco miraculi? Vnde perfuadebit, fudarium Bedae ad Veiontinos perueniffe, omni veterum iuffragio deftitutus,fiqiiidem ingenue fcri- bit: fduamuis nudis antiquorum Inflor iis fatis probari posjit, quomodo ah ilio fecuto, quo inuiElum flammis ap+ paruit, ad Vefontinos denique der matum fit; ratione tamen duemur, quae Viris iudicio praeditis non videbitur parui momenti. Quaenam vero efi: illa ratio ? Bedae illud & Vefontinum eiusdem funt longitudinis & celebritatis, Longitudinem in dubium non voco , quam oblimare fraudulentis hominibus non fuit difficile, quamque ipfe Chifletius follicitat, Bedam de pedibus Anglica- nis, qui longiores fint aliis, loqui animaduertens; fed eamdem celebritatem non deprehendo, cum Vefontinum nullis antiquorum hiftoricis laudari haud ofefeure vir dodtus fateatur. Et quicquid tandem fit,illud fane ma- nifeftum elt, inter fudarium capitis Chrifti Stlinteum Vefontinum immenfum diferimen efife, fiquidem hoc iuxu G cum fum capite impreflam totius anterioris corporis figuram exhibet, ac, fetente Chifletio, cum ipfo fepulchro eiusdem eft longitudinis: quorum nihil de capitis fuda- rio dici poteft. Eminuero Chifletio id abfurdum non_* videtur 5 linteum toti antico Chrifti corpori fuperindu* dum capitis fudarium vocari, cum pars anterior cuiusuis rei facies dicatur, & Nonnus tunicas appellet fepukhra- lia Domini lintea. Sed non obferuat vir eruditus,fudarium capitis dici, non faciei $ nec quaeri , quid rnetri rationem habens poeta, fed quid Ioannes dicat. At loannes fudarium capitis a linteis, quibus reliquum corpus inuolutum fuit , diferte diftinguit $ Nonnus vero non de fudario capitis folo, fed vniuerfim de linteis fe- pulchralibus loquitur, eaque amidus, feu tunicas, appellat. Nec mouemur ex Gretfero petita quaeAione,an putemus, Chriftum tantae non fuiflepotentiae, vt findo- ni totam fuam effigiem imprimeret, licet totum corpus non complederetur ? Vtique enim putamuSjChriftum tantae fuifle potentiae, neque tamen inducimur, vt Chriftum feciflc credamus, quicquid ab eo profedum fomniant nouclli & fuperftitiofi homines 5 in eaque re Chriftianae fidei videmur nobis hon male confidere, ne huiusmodi ridiculorum figmentorum aflfertione facrofanda Domini difciplina atheorum gentiliumque ludibrio exponatur* Non eft plus momenti in altero illo argumento, quod a- libi proponit Chifletius, apud omnes,inquiens,inconf}s- fo eft, ex ea /tndone ( Vefontina) diurnum nefcio quewL* jfttendorem emicare, qui fanBum quemdam horrorem (pedantibus afferat: (f cum pluries tentarit eam pidor i* mitarif/ic tamen perflr idos eius oculos, vt faera Jligma- tOL-Sf ta\ [anguineae notae nunc pallefcerent % nunc aa Yiui* dum recentis [anguinis colorem accederent: ade olet bonus dpelies manum a tabula non [emel[t coalius abducere &* qui alia omnia ad viuum exprimeret, in hoc vno nihil [e po[e pro[ej[us fit d. Primo enim, an ita fe res habeat, dubitari finunt illi Pontificiorum, qui Vefontinum linteum capitis fudarium effe negant. Deinde permultae-# dantur artes deperditae, de quibus peculiari libro, ab Henrico Salmutho notis iliuftrato, egit Guido Pancirol- lus,vt taceam,poffefortaffis alios pidores,quod inepti aut fuperftitiofi quidam Vdbntini fe non pofte faffi funt, dum, rem non pingi pofle, dicentibus maius pretium-, conftitueretur, quam accuratum opus adornantibus. Denique oportebat Chifktium efie memorem , qui non fo« lum capite xxxii de linteis Chrifii illud in gratiam Philippi 11 depidum tradit, eiusque omnes colores aecura- tisfime defcribit, fed & eius figuram io libello fuo exhibet. Quae de miraculis, Vefontini fudarii virtute patratis, congeffit, non fine incredibilis fimplicitatis admiratione legas cap. xi. Mortui refufcitati funt, aegri lanati, coeci vifum receperunt, inde ab anno ero cccxlix. Si quaeras, an hoc ex fidei alicuius hiftoricis hauftum fit, refpondet: ex auorum traditione (f chartis antiquis. Et paullo poft: Ex ecclefiae Bifintinae arcbiuis. Scilicet ex illorum chartis,quorum res agitur, qui inualefcente fu- darii cultu ditefeunt* decrefcente decrefcunt. Cur non ex aliis res tantae ac tam ftupendae commemorantur , G x qua- (d) Part. ii Vcfontionis p.iog. j Quarum famam Europam peruafifTe credibile e fi ? Cur noriamplius contingunt haec prodigia ? Et demus con« tigifle , quod tamen ex ieiuna Chifleni narratione coliigi a prudentibus nequaquam poteft 3 annon ad dentiendum in idololatria populum potuerunt a diabolo proficifci 9 quod credere nos jubet diuina interdidio, qua creaturas adorare j ab iisque falutem fperare prohibemur ?. - Num- quid enim Deu- cultum, quem prohibet atque exeera- tur, miraculis ftabilire poteft ? Refpondeat pro nobis Au- guftinus: Contra ifios ( vt fic loquar ) mirabiliarios cautum me fecit Deus meus dicens, in mnis (imis diebus ex* urgent pfeudopropbetae facientes figna (f pertenta, lot m errorem inducant, fi fieri poffet , etiam eUElos c. I ¥. Accedit ad argumeatorutn noftrorum cumulum Romanorum traditio, qui non Vgfontinis> fed (ibi fudarium capitis e (Te contendunt* & quidem in ccdefiail» Lateraneofi in capfella argentea, vt loquitur Petrus Na- inageojSaceHanusTigurinus, libro de reliquiis Romanis f« V, .Quamquam eodem fudario gloriantur coenobitae S. Cornelii prope aquas Grani, vnde Henrkus Then, Soc. fes, in vka.Caroii M. cap. xx feribit.: Sfttldttgflffr bider Reliquiftl / ftat CtffdCf) Ludomcus Pius Caroli M @0&n tinO Sacceffbr ©tficf tj0» §l&cfam ua$s. Cornelii Wlm^rmUthiL r\—• Oii0«enfjg %ud)!.m\dM flbfoofcerli^lm ©ro& beti bm atifccrn abgefdjitBfctt gcfimbm/ fudarwwDa- mini. Paullo ante dixerat, Cardiam M. templo Mariao j vir* (e) tra<ft. 13 in loann. (f) Excerpta dsditJffQttiBgerus to* 7 hift# 'ftfjfc jsyi m p. *•(«> *. virg ilis Aquisgranenfi intuliffe particulam fudarii capitis, WJtti @<twei|tuct) tftft mdcbem^feriffi Stngeficbthit ®ra6 N&c(ft/ twlcM nflcf) geupif m ebrtvflrbif 0«tt Bedae »011 Dell SCUCC s $lam«Kt1 bUtd) g&ttf* Sfraffi crbaltcn rfi®* VI. Moguntini eodem gaudent, fatentibus Qua- resmio ac Chifletio. Ne tamen hoc Velontinum deprimeret, acutus eft Chsfletius m®re fuo, Chriftumque tot pannis contegit, vt nullam prorfus Euangelicarum rationem habuiffe iure merito videatur: Affirmare nolim.j, inquit» non fuiffie brtutus aliquod linteum, feu mantile , foh capiti Cbrifti leelavdo ultime omnium & extrinfecus adbibitum, quodfortaffie habent Meguntini \ Seruatur autem Moguntiae in alto virginum monafterio,& quotannis poftridie pafchatis ex ambone quadam facibus prae- Iticehtibus explicatur & populo monftratur *. Atque.» hoc ipfum, non vero Taurinenfe vel Vefontinum, pro vero fudario capitis, cuiusIoannes meminit,habetQua- resmius . , VI!: Denique idem illud capitis Cidarium Tauri- nenfes putant Te pofhdeie, quorum cauflfae patronos» Palaedtum & Mallonium , Chifletius capite vi&xxv hinc refellit, quod Taurinenfis (indonfit pedum duodecim i quod de fudario Bedae , atque adeo de fudario, tu- iusildannes meminit, & Vefontino dset nequeat. Sed probb obferuatum cft fuperfhdofo reliquiarum cultori, G 3 Qua- i ^-----2-;— ----- (g) . <Jc linteis (h) ex SWr.ario-'Ch« feu&, p. 537. p. 91. ‘ (k) tora, n «iiidd, etrr3 ^(52)^ Quarum famam Europam peruafifife credibile efi: ? Cur non amplius contingant haec prodigia ? Et denius con« tigiffe , quod tamen ex ieiuna Chifletii narratione colligi a prudentibus nequaquam poteft 3 annon ad detinendum In idololatria populum potuerunt a diabolo praficifci P quod credere nos subet dsuina interdiffio , qua creaturas adorare 5 ab iisque falutem fperare prohibemur ?- - Num- quid enim Deu cultum, quem prohibet atque exeera* tur, miraculis ftabilire poteft ? Refpondeat pro nobis Au- guftinus: Contra ifios ( vt fic loquar )mir alnltar ios cau* tum me fecit Deus meus dicens, in mnis (imis diebus ex* urgent pfeudopropbetae facientes figna (f pertenta, lot m errorem inducant, fi fieri poffet ? etiam ele&os % I V. Accedit ad argumentorum noftrorum cumulum Romanorum traditio, qui non Vefontinis^ fed fibi fudarium capitis efife contendunt*, & quidem in et cie fla.* Lateranenh in capfella argentea, vt loquitur Petrus Na- magen,Sacellanus Tigurinus, fibro de reliquiis Romanis f, V. Quamquam eodem «odario gloriantur coeno» bitae S. Cornelii prope aquas Gratii, vnde Henricus Thcn, Soc, fes. in vita CarolJ M. cap. xx feribit: torder ReliquiCil / fefll Ctffdd) Ludouicus Pius Caroli M ©030 Um -SucceflTor f&U|tftbt f&mc^lVK ©tficf tujtt Stac&en iiacf)S. Cornelii Wlmfltrmttthn* — Oa^ienig %ud)t mUfwt Bvab bon hm anbcrti qtfunUn/ fudarwmoa- miriu Paullo ante dixerat, Car dium M. templo Mariao vir* (e) tra&. q in loann. (f) Excerpta df diit JdQttiBgcrus w* . virg nts Aquisgranenfi int-ulifle particulam fudarii capitiis um @$fwf§tuci)r mit mdebemf briffi ISngeftcfetitn mvab kiMtft / mtiw* «wcb gettgnif m e{jrtt>firM* Qm Bedae voti hm $euer # gliiititiicn burdf> %bttU Mraffi crbaltcn iff g* VI* Moguntini eodem gaudenti fatentibus Qua» resmio ac Chifletio. Ne tamen hoc Vefontinum deprimeret, acutus eft Chsfletius more fuo, Chriftumque tot pannis contegit, vt nullam prorfus Euangeliftarum rationem habuifTe iure merito videatur. Affirmare nohrru*, inquit, non fuiffie breums aliquod linteum, feu mantile , fglt capiti Chnfti Celando vlttme omnium (f extrinfecus adbibitum , quodfortaffe habent Moguntini \ Seruatur autem Mogthtiae in alto virginum monafterio, 8c quotannis poftricfie pafehatis ex ambone quodam facibus prae» lucehnbus explicatur & populo monftratur \ Atquo hocipfum, non vero Taunnenfe vel Vefontinum, pro vero fudario capitis , cuius Ioannes meminit, habet Qua- resmius K VI fi Donique idem illud capitis fijdariutti Tauri- nenfes' putam fe pdlfidere, quorum caufifse patronos, palaedtutn & Mallonium , Chifletius capite vi& XXV hmc refellit, quod Taurinenfis fmdon fit pedum duodecim i quod it fudario Bedae, atque adeo de fudario, cu» ius lbannes meminit, ArVefontino dici nequeat, Sed pnjbb obferuatum fuperftidofo reliquiarum cukort, G j Qua- Qj c^Fif. Ch:fln. de linteis Chr e. 17» (h) p* 2S. fi) CX $W<*riO Jkt, pv 91. * (k) wm Ii $fecid9 p. 517* dmior enim & magis neceflfarius refpe&us eft creaturae ad creatorem & conferuatorem , quam ta&i ad tangentem , vt darisfime confiat, ducitque verbi gratia, natura folis, eius fplendor &fiupendus eurfus,multo euidcntius ad Dei omnipotentiam sgnofcendam, quam fudaria. IV. Tertio ©bferuari velim , eruditisfimos Pontificiorum fiatuere, nullum planefanguinema Chrifto in terra relidum j fed omnem omnino fuiffereaffurmum. Contrariam fententiam erroneam & temerariam vocat Turre- cremata apud Chifletium de linteis capite xxxvi, Cui nos Thomam Aquinatem iungimus, qui parte tertia fura- inae quaeftione l i v inquit: Totus [anguis, qui de corpo*» re Cbrifli fluxit, cum ad veritatem humanae naturat^ pertineat, in corpore Cbrifli refurrexit. Sanguis autem ille, qui in quibusdam eccleflis pro reliquiis conferuntur , non fluxit de Utere Cbrifli ,fed miraculose dicitur effluxi$• fe de quadam imagine Cbrifli percufla. Atqui Thoroae doftrinam Vrbanus vanno cio ccclxxix peculiari bulla vocat veridicam & catholicam* Apparet autem-» hinc, omnes, qui Chrifii fsnguinem in terra relicfium negant , non pofle non pro fubdititiis habere fudaria. Natn jfanguine Chrifii confperfurn & Vefontinum &Taurinen- fe tradit Cbifletius cap. xxv* De reliquis idem narrat cap. xxxvi folo forte Compendienfi excepto. At cuius pietatis fit, vilisfimi animantis fanguinem fudariis adfper- gere, ac pro fanguine Chrifii adorandum exhibere, iudi- cent Pontificiorum cordatiores. ludicent, an fudaria-* non fuppofuifle exiftimandi fint, qui pecoris fanguinercu pro fanguine Dei proprio,quo ccclefiaredemta efi^fup- V. Quarto non eft filentio praetermittendum, po® pulum fuperftitiofumprorfuscultumfudariis deferre, viam praeeuntibus oratiunculis publice receptis & approbatis. Parum refert, quid de religiofo cultu ac diftindione ia- triae, hyperduliae & duliae intricatius ac contra feriptu* ram nugentur eruditi in Papatujfed hoc quaeritur, quam fiduciam in fudariis collocet populus? De Vefontini cultu Chifletius quinto decimo capite: Aegris eft remediof moeftis folatio, torpentibus incitamento , periclitantibus faluti. lMirus eft ad illud videndum (f adorandum concurfus, affluentium ardor, etiam a longinquis locis> (f qua fe Cbriftianorum fines pandunt: quodque etianut maxime mirum, omnes eo vifo laetiori (f pacatiori animo reuertuntur ad fuos lares. Lubet iam percontari , an populus tot itinera fufeepturus, tot fumtus impcnfurus,tot moleftias concodurus elTet, fi putaret ,folatium animi & falutem a Deo vnice expedari debere? Sane fi frudurru fudarii Vefontini, quem facit Chifletius, fe a Deo obtinere pofle per verbum & facramenta crederent, non_, peregre abirent cum officiorum a Deo iniundorum, pecuniae etfam & fanitatis iadura, ad fudarium videndum. Promifit Deus,fe dona gratiae conceflurum per euangelium & facramentaeaque pro immenfa benignitate qui- busuis in promtu efle voluit. Quae autem eflet non dicam ftultitia, fed diuinae ordinationis confufio, vt dona illa confequaris, tanto fumtu,incredibili moleflia, ad fu- daria currere, fi fudariis aut nihil prorfus diuinae virtutis, aut faltem non maiorem efficaciam, quam verbo & fa- cramentis, quae praeftofunt, inefle crederes? Nusquam Deus promifit, fe gratiae dona per fudaria collaturum-r, H & . *' «> >$. & tamen fimplices illi homines ea in fudariis quaerunt, atque hoc ipfo fudariis etiam in fe fpe&atis tribuunt efferus (pirituales, dum coeleftt gratia fe canturos putant praefemisfimo licet Deo, fudariis autem remotis, nec o- eulis vfurpatis, eoque minimum aliquid donorum fpiri- tualium ( verbi cauffa, maiorem eorum menfuram) fudariis tribuunt, quod Deo non tribuunt. Et qua rationo probabitur tandem, orationes non efieidololatricas, quibus dedudio ad coelum & purgatio a vitiis a peplo Ve- ronicae efflagitatur ? Dicis,proprie haec a Deo peri, fed per fudaria$ audi Arnobium libro vi contra gentes, quae eodem effugio vtebantur ac dicebant: Erras (f laberis, nam neque nes aera, neque auri argentique materias, ne* que alias, quibus (igna confiunt, eas effe per fe Deos, Cf religiofa decernimus numina: fed eos in bis colimus, cos- que veneramur, Refpondebat autem Arnobius: Per tramites ergo quosdam, (f per quaedam fidei commiffa ve• ftras fumunt atque accipiunt cultiones ( Dii,) & antequam bi fentiant r quibus illud debetur obfequium yfimula• cbris litatis prius, (f vclut reliquias quasdam aliena ad idos aulloritate transmittitis ? £t quid fieri poteft iniu - riofius, contumeliofius, durius, quam Deum alterum [cire , (f rei alteri fupplicare ? Opem fperare de numine, (f nullius fenfus ad effigiem deprecari f Nonne illudefl, quae- fo, quod in vulgaribus prouerbiis dicitur % fabrum cadere, cum ferias [udonem. Profecto fi fudario fanguinis pro- fufionem, genus humanum redemtum eft, aut creationem vniuerfi tribuerem, quorum vtrumque filio Dei ad- feribi debet $ fieri hoc & impie & ftulte di&uri eflentfa- mores in papatu, At eadem infama fudario purgatio ‘ / cri- «? m & criminibus, & itt coelum dedudio adlcribifilF>”qiiaci Chrifto adfcribenda eft. Si hoc commodo fenfu fieri ex- iftimas, transfer hunc fenfum ad priorem quoque loquen- di formam, ac vide, quam commodus fit. Vtrobique^ enim par ratio eft, vnde & fenfus vtrobique commodus, aut vtrobique infulfus & idololatricus erit. Dum in fu- dariis adorandis occupantur homipes, de Deo faepe no cogitatur quidem, atque adeo illud tempus, illa deuotio, Deo quafi furto aufertur, tanta fuperftitione mentis oculos in fudariis defixos habent, non diffitente incredibile hoc ftudium Chifleti®. Vide autem, quam honorificum fibi reputet princeps, fi tibi duitatem dono dediffet, & tu praefente Domino feruorumeius feruo gratias, quas mens conciperepoteft, maximas ageres, genua coram eo fle- deres, eique falutem omnem adfcriberes, caudatus, coli a te principem in abiedisfimo feruorum. Non quaeri* tur, an feruus, vel gladius principis, principem reprae- fentet, quamquam refpedum vtique ad Dominum obtineat; fed hoc quaeritur, an gratia principis rei minimi momenti, qua in conferendo beneficio ne quidem vfus eft, an, inquam, gratia principis tali rei, yt gladio, ad- fcribi, & omnis ille honor,deuotio, tituli, quae pi debentur, deferri absque infaniae nota poffint, adeo- que an dedudio ad coelum, & purgatio a criminibus, fudariis, quibus in hac re Deus non magis, quam influxu lunae vtitur, adfcnbi, ab iisqiie efflagitari pofflt obtentu friuolo, coli in fudariis Deum ? Imo negandum, hoc piis mentibus ac fatendum omniqo erit, Diaboli hoc ftudium, has artes effle inde ab ortu rerum, quocumque praetextu a fonte omnis bonitatis, Deo, mortales abdu- T ' H ■ a ce? Sf C6o) & cere ad riuulos, creaturas puta , vt haec corda occupent, colantur, adorentur, & creator debito priuetur obfequlo. Hinc obtentus, fudaria Chriftum repraefentare, quo nihil ineptius eft ad probandum cultum religiofum* Taceo multas reliquias adorari * quae non funt imagines, ad- coque Chriftum non magis repraefemtant, quam principem gladius, vt clauos, (poogiam,arundinem, lanceam, tunicam, fafeias Chrifti vel apud Chifletium capite viti* mo. VI. Quinto dignum eft obferuatu * Chifletiumj cap. xxii vitro agnofeere cum Baronio, fraudem his rebus interucnire poflfe, & extitifle olim > qui falfas reliquias lucri caufla diftraherent. Exemplum ftupendum legere eft in Langiichronico Citizenfi ad annum c i d id i x c quo haufit do&isfimus Albertinus in opere de euchari- ftia lib« i capite xx i x. Speciatim vero Henricusde Fi- £fouia, TreccnGs epifeopus* in cuius dioecefi olim fuda* riutn Taursncnfe afferuatumi eft, negauit, illud vere Chrifti efle, id alioqui non omittendum fuiflfe ab omnibus Euangeliftis, fi linteo diuinae corporis notae haefiiflent* contra vero auaritiae Decanorum & Canonicorum Liri- nenfium adfcripfit> & redigendae pecuniae ac donariorum cupiditati, quod ii populorum excirentur conuentus, ha- <bitoque concilio interdixit fudarii cultum. Idem judicium fuit Petri de Arceys, quem Henricus fucceflbremui habuit. Quamquam enim Clemens v n re non fatis explorata primum permififlet, vt populus in fuperftitiono detineretur5 obtinuit tamen Petrus anno cid sccxc ab hoc Pontifice diploma, vi cuius pannum quidem illum palam omnibus exhibere licebat ,fed ealcge,vtis,quipo- pu- $? C6i) palo linteum exhiberet, publice & clara voce proclamaret : quod figura /eu repraefentatio pr aedili a non efl ve- rum fudariutn Domini noftri Iefu Chrifti>fed quaedam^ piBura feu tabula, falia in figuram , feu repraefentatio- nem iUius, ceu loquitur Clemens in diplomate apudChi- fletium cap. xvii. At quicquid mouit Clementem, vt Taurinenfe pro fqbdititio haberet, id aduerfus reliquao- mnia aut eadem, aut maiore veri fpecie, proferri folet. Sunt enim hodieque in ecdefia Romana viri dodi rna- gnoque praediti iudicio, quibus omnis fudariorum cultus religiofus parum probatur , quoties pugnantes de iis fententiae & antiquis teftibus carentes narratiunculae^ mentem fubeunt. Imo deprehendunt viri probi in omni reliquiarum cultu manifeftos abufus?quos vtique abrogator vellent. Neque enim probare poliunt, quod, vel O- nuphrio tefte, Petri corpus Romae vno in loco integrum, altero dimidiatum afferuatur, ne dicam de capite, barba, digitis, offibus alibi oftendi folitis: qua dere Ioannes Rai- noldus erudite difputat lib. i de idololatria ecclefiae Romanae cap. i §* x i & cap. i x §> v i u Legeram in epi- Iftolis Salmafianis de cruce m, quotannis fefto die Mortualium Romae aliquem ex iunioribus cardinalibus, in_» coemeterio D. Petri, cadauer aliquod temere oblatum effodiendum curare, ac cuius hominis Gc, maris anfoemi- nae, parum inquirere $ fed illico fondi alicuius ofla petentem, cuius fandi velit, interrogare, ac D. Petri oflfa po- fcenti partem officuli in nomen Petri baptizari tradefo > baptifmi virtute tantumdem valituram, ac fi fandi fuisti J fer, p. ipj* *SF *j> fct, cuius Homeft induit. Cui ego narrationi, vt futm* ab affingendi libidine alienus, fidem non adhibui, quod viderem, teftes Pontificios Salmafium non adduxifle.Didici autem paullo poft ex Benedidinorum monachorum dodisfimi, ioannis Mabillonii, epiftola, fub nomine Eu- febii Romani ad Theophilum Gallum, de cultu ignotorum fandorum, edita Parifiis cid idcxcvii i & abi- pfo autore ad B. Carpzouium, Senatorem Lipfienfenu, miffa, baptizatorum fandorum nomen ”, valde receptum efle, atque e cryptis Romanis quorumlibet hominum cadauera (de quibus fubinde dubites, an Chriftia- norum fuerint) erui, ex iisque nouos fandos parum cir- cumfpede fabricari: quem ritum Mabillonius eruditisfi- me, timidius tamen, impugnat. Cuius epiftolae exemplum Latinum cum ad manus non fit; nonnulla ex ver- fione Germanica, quae a viro quodam Pontificiae religionis , dodo & veritatis ftudiofo, adornata in vicina., Herbipolenfi Academia proftat apud lobum Hertziumj, huc transferibam. gfltlgf 2Bet(f / inquit Mabillonius °, toirb &ei;lauffig auf Ufefc 2Bei§ unb mitfof* genbcn eeremenieo boU&rac&t. 23enn ltacb guwet abgelcgtem ©c&etl) etn nocf) twerefFneter ©ara auf Unett alun tirWfen gu 9?om ftcf) ftnbet / bec mit bem einlgen unb ben Olaljmen bemetv tf enben ®tlec&ifd)en a^ud)ffaben x, ober ntit bem §ei£^tn eittiger palmeti / ober Xaufeen / obee ti* nes #irten / ober anbern be^ieic^en 6egel(&wt iff; to —1 * ' r ' m,mm ' — '■ 1 L " ** "******—*****— (n) p. j edit. Gerra. (°) P* |t feqq. Ift; fc mfrb folc&er 0arg aufgebeffet/utibbie ©e&ef* ne bes begrabenen SKcnfdjeng ouu bem ©arg&craug genommen/ unb alsbenn fur ein getuiffcg SKerd?» inafjl eincr abfbnberlici>en Qwligtat gebaiten/ nxnn fluf einige SJrt unb ©eife ein S^atjmc bem ©tein ein* gegraben / ober roenn em gldferneg/ unb mit ®(w/ nue man bapor feait/ befprigreg ©cfag in bem ©arg aufbebaiten rnorben unb beftnblid) ifl* Sftad) biefent werben foicfjc ©ebeine gemiffcn &ierju beffeOten Sic* nern/ tim felbige ju mafcpenunb jureinigen gegtben/ unb nacbbem tte gefaubert/ pflegt ber@arbin«l vica* rius, bag ifl/ beg t-obffg ©tabtbalter/ ober bes fa- crarii apoftolici praefedus , ein S5lfcf)bff SJugUflineP Drbeng/ bem J£)eiligen einen gemiiTen Sftabmenpciv t&eiien/ tnann anberg berfelbe ncd> feinen bat/ unb fclcben ftjieber in einepcrftegcftej?iffen $u iegen.(?nb* lici) werben aucf> entmebcr pcn cben bem aSifebef/ e* ber bem Sarbinal vicario, emige Seugnifi S&tteffoy tfjeilet/ ba§ biefe Reliquicn in iebmeber £ird)e ober gapeffe jur bjTeneiicben 23erebrung beren ©laufrgen ouggeffeSer merben nibgen. 3$ ber Ceicbmim nc# gan§/ fo pflegt ber QTarbinal vicarius cber ©tabtbnl* ter be-g SSabflg felbfl beefeg geugnif jugeben; iflaber berfelbe nicpt me&r gan§/ fonbern nur nocb esne unb anbere Xbeile uen bemfdben corbanben / fo rcirb fe>[c& S^ugni§ pon bem f&ifcboff/ ber ba p^aefedus facrarii kpoftoirci., cber i^abflncfKr ©aerisfan iif./ «rtbedet/ unb biibureb befrafftiget/ bai? biefe Reiiquien wn ber ^eiligen ‘Bcrfammlung ber fo genannren indulgenticti unb Ijeiliaen fuiiquitn unttrfu^t/ unb ftsr gfurfg be- : <■ - ”■ • fw* C<4) MOL fttnbett tt)crb<tt. Uno baritin 6«ff«&et min bf« Un« terfttcbung (ener unbcfamum ^eUtgen uob berenfcl* bcn €ation(|triing. 3©elc&e / ftc feocn nun gfeidj $ei* Og« / ober gar 9ftartt;r«r / untcr bicfcm ob«r (enem Sflaljmert in einein gc&ftbrKcfeen Drt bielleicbt aufbe* galten roerben m&gten; ob aber biefes / ba§ man fte nicbt nuc bor beUige ^alt/fonbern nod) fiber bascmf «(ne fo gar ftberflfiiige SSeife bmbret/ ber ffircben SBfirbe uno Sinjeben anffefj* / fan icb m(r fcbttwlicf) «inbilben» Haec & multa alia ledu dignirtima Mabillo* nius, quae nos de publice recepta reliquiarum fuppofitio- ne dubitare nullatenus finunt. ludicent autem intelli- gentes ac probi, quas reliquias quaquauerfum mittant Ro» manenles ? Nam etfi non facio cum celeberrimo Burne- to, qui primiduos Chriftianos ordinaria facra & conuen» tus negat in cryptis Romanis cclcbraffe p j tamen ex im* menfa fere cryptarum ftrudura , inuendsque ibi ethnicorum fepulchrorum infcriptionibus, ac Aegyptiacorum i- dolorum fragmentis, denique e cryptis Neapolitanis, quas a primis Chriftianis adornatas nemo dicet, rede colligo, miferam primitiuorum Chriftianorum gentem ftupendum opus non conftruxifle, nec fola Chriftianorum cadauera ibi recondita efle q. Demus autem, quod falfisfimurrtj eft, non nili Chriftianorum corpora in cryptis haberi ; numquid omnes iis illati prknitiuae ecclefiae membra fuerint, cum quaedam inferiptiones fandarum Catharinao & Margarithae mentionem faciant ( quae noua nomina_> funt) (p) Part. n Itineri» Itai. p. rn. iyr. (V prolixius hoc ptobaui lib. de ccdefia fubterran. §. yy, & (fy) & funt) ac praeterea primitiuorum Chriftianbrum notu fuerit infinita illa multitudo , quam numerus corporunu indigitat? Sed demus & hoc, omnia effe primitiuorum Ghriftianorum $ numquid primitiui Chriftiani omnes fandi fuere ? Contrarium fane luculenter docent Cyprianus r & Eufebius s, ne plures afferam. VIL. Breuitatis ftudio reliqua, e quibus redutn de fudariorum cultu moderno iudicium pendet, praetermittimus, atque ex didis liquido argumentamur, Pontificiorum fudariorum cultores non folum nullum fuao adorationis mandatum ex feripturis, aut exemplum ex xii primorum feculorum ccclefia proferre poflfej fed etiam inanimes has creaturas adorare contra Dei mandatum , & veteris ecdefiae praxin, cultu inepto, iuxta ob- feruationem i v atque idololatrico,ex obferuatione i, ir, & iv creaturas, inquam, de quibus fapientisfimi Pontificiorum partim fatentur, quod pro veris fudariis fint fup- pofitae, ex obferuatione m & quinta; partim nefdunr, an non fint fuppofitae, ex eadem obferuatione$ eoque^ cultum incredibilem fuperftruere nullius momenti fun* daraento. (r) f, t opp« de lapfis p. ny (0 fib. r x x i hi% (66) DISSERTATIO TERTIA DE FASCIIS CHRISTI. / ' CAPVT X. De fafciis infantiae Chrifli. §. i. Locus Lucae ii , 7, /j. y \ §. 2. quid? §, 3. Fafciae an pollutae? §. 4. Ignatius Loiola in f abulo natus. Fafciae Chrifli ajferuatae. §. 6. Cultae non fine fitiperfiitienzj. §. 7. Gregerit NjJfeni aliorum de iis me* ditatio. i. '' ■ jf - JJpfTsi fafcia cuiusuis gefteris ligamen notatj plerumque tamen linteum.* eft longum magis , quam latum, quo aliquid conftringi, aut inuolui folet % quo fenfu etiam capiti circumdatam vittam Seneca epiftola-* lxxx fafciam dixit, Dides , x in® quiens, illum Scythiae Sarmatiaeque regem, inftgni capi» tis decorum ? Si Dis illum aefimare y totumque fcire qua» lis fit, fa fetam fatue. . mali fub illa latet. Vfi- tatisfime lintea illa longa, quibus infantes inuoluuntur , fafeiarum nomine veniunt, quarum vtilitatem idem ille fipientiae magifter de beneficiis lib. vi cap* xxiv cele* brat. Non Dides, inquit, quemadmodum teneram libero- rum infantiam parentes ad falubrium rerum patientiam cogant? Flentium corpora ac repugnantium diligenti cura fouent: et ne membra libertas immatura detorqueat, in retdum exitura confringunt. Atque huiusmodi pannis Saluatorem noftrum, perinde vt alios infantes, inuolu- tum fuiflfe, euangelio docemur, cuius verba nunc paullo follicitius confiderare animus eft. Ita vero Lucas: Et genuit flium fuum primogenitum, icuyci^ydivmiv cwrou 3 (f fafeiis inuoluit eum, (f repofuit eum in praefepi, __ Inu ente tis infantem Itm^yetvod^mv, fafeiis religatum, ia» centeminpraefepi II. La- (a) De vocis fignificatu antiquo vid. Dempfter ad lib v cap. antiqo. Rom.Rofin, p.$86; de medii aeut vfuWd. DuFres- neglgfl4r.m$d«Latin,tQ9in col. (b) Lue, 11,7, n* (<58) 7$ II. Licem fuiffe has fafcias» ratione non vna cum Pontificii, tum quidam noftratium probare annituntur, hoc in primis argumento dufti, ma.wa.tHr notare laceris pannis inuoluere, a lacerare, difcerperc. Ve- rumenimuero non tam a Ittm eft <m&%yttvw, quatiu a in (piram contrahere, ac notat infafciare, feu quibuscumque fafciis inuoluere, vnde Plutarcho Melea- . ger eft rX Tropcpupa axfapyavmoLc, purpura infancilicer inuol- vens Aridaeum c» Eodemque fenfu Ariftoteles dehifto- ria animalium, lib. vn cap. iv de mulieribus partumu menfe feptimo edentibus dixit: axretpystvi/riv Ipfoie ojutoi § fafciis ex Una cdnfeiiiseos inuoiuunt. Nihil igitur prae- fidii eft in his Lucae verbis, quo Cornelius a Lapide 4 viles & pauperes fafcias probare poftit 5 ac videtur illa.* de laceris fafciis fententia a monachis excogitata,qui perpetuam vouent paupertatem. Quae enim de Mariao paupertate tradi folent,vel vnus Epiphanias, qui eam virginem tTrk^pov fuifTe innuit > fatis reddit dubia, vt a do* «ftisfimo Cafaubono oftenfum €. III. Quapropter Hilarius fecundo de Trinitate^ ante finem fallitur, quando pannos fordere fcribit, fiue id de laceris, fiue de fanguine pollutis fafciis intelligat. Nam etfi fordidas ac fangume pollutas Graeci non pauci exiftimaruntj tamen Leo Allatius Differtatione ii de libris ecclefiafticis Graecorum multos veterum contrarium ftatuifie notat, atque inter alia haec Zonarae in canonerrs L x x i x Trullanum producit f : Eft vere puerpertum e* tnis* (c) lib. poftcr. dcfortuu. Afexandr.p.fn. pi. (d) ad Lac. 11,7. miffio foetus, quam doloris fenfus & profluuium fanguu nis comitantur, quibus quidem malis nullatenus obnoxiam fuijje Deiparam credimus. Et Alexii Arifteni verba: Ao- %?orov cjuohoyte/jLiv rsv c% r»c <vap§eva Semv roxGV,to$ it) etearoptos cu* , Absque vilis fecundmis diurnum ex virgine par~ tum, y>t qui fine femine fuit, confitemur. IV. Locus, quo Chriftus natus ac pannis inuolu- tus fuit, non eft extra controuerfiam pofitus, vt prolixe oftendit Guilielmus Saldcnus otiorum theologicorum exercitatione xi S, Pontificii tamen, quod fciam, ad v- num omnes fa&um id in ftabulo contendunt, in eaquo re adeo non admittunt dubitationem, vt etiam multao mulieres hodienum in ftabulo pariant, tefte Cornelio a Lapide K De Francifco aliunde conflat, in ftabulo eum lucem primum adfpexifle $ de Ignatio Loiola vero Dre- xelius teftatur his verbis: Mater fanffli lgnatii Loiolat3 Marina, domo Baldenfis, claro genere nomine que foe mi* na, cum hunc ipfum filium partutiret, ingenti erga na- talem Domini ajfeclu in fabulum fe deferri tus fit, vt eo loci pareret, vbi loirgo Dcumgenuijfet, nec enim meliore fe loco dignam eenfebat in puerperio, quam fuijfet ma* ter Dei %quae peperiffet in fabulo K Noftri ab eadem-» fententia non facile recedunt , quamquam praefepi nec bouem & afinum alligant 5 nec foeno illud replent. V. Quo peruenerint fafeiae, Pontificii difputant. Communis fabula eft,Eudoxiam, Thcodofii coniugem-j, a Iuuenale, Hierofolymitano epifeopo, accepifle, inde ad Pukheriam Auguftam delatas, ab eaque cum imagine Ma- I 5 v rho &<.705 3® riac a Luca depila in Conftantinopolitano Viae ducunt templo collocatas effe K Inde CarolusM. adAquisgra- nenfes pertulit, vbi feptimo quouis anno populo exhibentur, & maioribus reliquiis annumerantur, ceu tradit Henricus Then in vita Caroli cap, xvm. At Chifle- tius Aquisgranenfium fafciarum oblitus efl: cap. xxvui vbi fcribit: Hodie creduntur diuifae variis locis. Haben* tur Romae in templo S. Mariae Maioris, Conflantinopoli illuc illatae: Duaci in templo S. Amati: Auguftae Finde- licorum, in aede fumma D, Virginis: in bafilica Diuatj* Carnotenfis (f alibi. Sed has nugas multis poft Chriftt natiuitatem feculis excogitatas, & ex vno Nicephoro a- liisque neotericis Graeculis hauftas, pridem eruditisfimus Cafaubonus 1 detexit, quibus adeo non immorabimur. De lapide, fuper quo Maria fafcias lauaiTe creditur, ex clarisfimi viri, Thomae Smith, ecclefiae Anglicanae presbyteri, fupplemento ad Conftantinopoleos notitiam haec adiicimus: In porticu Boreali ecclefiae S. Sophiae in paui- mento fternitur tabella marmorea fubruhri coloris, e Pa- laeflma * J)t aiebant, adueSla $ fuper quam beatisfimawL* virginem fafces telas que, quibus erat obuolutus Chrifius infans, lauajfe (f Cbriftiani (f Tureae fabulantur m, VI. Ita eft, multa de fafeiis nugantur Graeci re- centiores, ac, fi Pontificiis fides adhibeatur, in honorem carum bafilicam erexerunt , inftituto infuper anniuerfario die fefto, vltimo Augufti, vt ex Lippomanno Baronius* Drexelius, Cornelius a Lapide, Ghifletius, Then aliique com* (k) Chiflct. p. 57. (I) ad aflin, i a. hx Baronii* ' p. u%i ‘ 1 ~ r iff (P) tonimeniofant. Verum rede monet Cafaubotius, pa* rum tribuendum effe Lippomanno & quos laudat. Eu- thymii ac Germani Graecae credulitati, ac in ledionario ecclefiae Graecae nihil de fefto fafciarum haberi: in me* nologiis vero vltimo ^ugufti die annotari commemorationem Zonae B. virginis,non fafciarum. Quamquam^ autem ex Germani verbis, quae ex Simeone Metaphra* fta Thenius adducit, facile eognofckur, vno eodemque die & fafciarum & Zonae commemorationem Graecis quibusdam in vfu effe*, non video tamen, vnde probari poffit, eum diem omnibus Graecis feftum fuifTe,cumnon folum illud fateri cogantur Romanenfes, a quibusdam^ neotericis Graecis eum inftitutum efle , fed & ex mente inftituentium non fuperftitiofo cultu, verum beneficiorum, quae fafciss inuolutus puer mundo parauit, commemoratione fuifle peragendum. VII, Exhibeant autem fiue Graeci quidam, fiuej Pontificii, fa/ciis hisce cultum, quem velint $ nos infantem iis inuolutum veneramur , cuius inuolutionem my- fterio nequaquam carere credimus. Recte Gregorius Ny(Tenus de fanda Chrifti natiukate: Speluncam quum videris, in qua nafeitur Dominus, fulterraneam ac lucis expertem, hominum cogita vitam, in qua Iter fatur is, qui illucefat (f apparet iis ^ qui in tenebris (f in vmbramor- iis [edent. Vafciis autem cm(Iringitur, qui catenis pec- eatorum noftrorum circumdatur (f oneratur n. Et do- disfimus lefuka, Hieremias Drexdius: Ne miremur,hk infanti Cbriflo palmulam vtramque a matre fafeiis liga• > P (71) & tam. Prifco muo iratus Deus, Vtraque manu feriehai nexhs» Aegyptum certe plagis sc fuppliciis decemplicibus percusfit, Vtraqueprofeci® manus ad inferendos idusfue- rat compofita, fenferunt decem ferientis digitos Aegyptii. Ipfimet hoc fas fi, digitus Dei, inquiunt, hic e fi. Deinde virgo puerpera has filii manus clauis olim figendas iantj pannis ligauit, vt eas velut ajfuefaceret ad perferenda^ danorum Vincula, quae pertulijfent pannorum °. Nec inepte Engelgrauius: Omnia, quae cernis, amorem fpirant: manus non fulmen rotant, fed fafciis (f vinculis amoris confringuntur, vt merito gloriari liceat, obligatum no* bis nos habere Deum K CAVVT II. Defafcia pedilauii, indicii & coxarum. miis haberi Rogredimvr ad linteum illud, fea falciam, qua praecinftus Saluator difei- pulorum pedes abfterfit. Non licebat Cbrifto per apoftolorum ambitionem vel in vltima caena e fle quieto. Oriebatur enim lis inter illos, quis debeat maxi- quatn vt fopiret Dominus,confurgit, & («) P, i ii opp. p. 402 feq. (?) Panch. cotitft, P.pe* ftcr.p.jit. (q) Lue. xxn, 24. # m . teCw xivruv $ fumem linteam fuorutrs pedes lauat afqoo abftergitr, praeiturus viam ad humilitatem, fiquidem hoc munus fertiorum erat s: Henricus Then in vita Caroli M. cap. xx refert, hanc fafciam olim Aquis Grani affer- vatam Ludouicum Pium in monafteriumS. Cornelii trans» tuliffe. Verum Petrus Numagen Romae in ecclefia La* teranenfi afferuari docet Addunt ex Leone Qfiienfc, particulam eius ardentibus prunis impofitammox in colorem ignis verfam effe, amotis tamen carbonibus ad priffi- nam fpeciem mirabiliter rediiffe u. Sed quaeras non immerito, vbifafeia primis dcccm feculis delituerit, & an~* pro miraculo eam rem habeant, fi linteum quoddam carbonibus impofieum non comburatur? 11. De fafeia, qua Saluatoris facies in iudicio oper^ ta efi x, nefeio an gloriemur Pontificii* Illud quaeri inter do&os video, an linteo ideo circumdata fit facies, quod mos obtineret, vt cruciariorum vukus obuelaretur, in_* quam fententiam Henricus Kippingius exercitatione iv de cruce concedere videtur^ an vero id per ludibrium-* fadum fit, quod nobis placet. Probat autem fententiam noftram,qua id militum petulantiae adferibitur, vox percudentium: diurnare) a quopercuffus fis. Cum enitxu Chriftus haberetur pro propheta $ faciem linteo obducebant, oftenfuri, praefentia eum ignorare, eoque futura.# inulto minus praedicere poffe. Accedit, Chriftum, cum id fieret, nondum fuiffe damnatum. At Romanorum militum mos erat,damnatorum faciem obuelare, non eo- K rum, m* ■ 1 ■■,■■■,, ...>.1 l.......—w.■ ..i.».. -—.....i, ,, ... ____ . (r) loan. xiii, 4,5. (s) conf. O&au.Ferrarius de rCj veftiaria P. 1 p. 138. (0 l.c. Hottingcri. (u) Chif- &(nyfc; rum, qui adhuc coram iudice conftituti erant. Vndefc»; rale carmen: i lidtor obnubito, & infelici arbore fufpen- dito. III. Coxarum fafciae, qua Chriflus fecretiores corporis partes in cruce obuelatas habuit, non facit fcriptura mentionem. Nihilominus ecdefia non indulget, Chri- ftum prorfus nudum pingi, edi confiat, cruciarios vulgo nudos fufpenfos, & Chrifti veftimenta inter milites diuifa effe. De cruciariis Salmafius 7 vrget Arrianilocum, quo eos veftibus exui tradit, perinde vt hos, qui in balneo lavantur. Verum accurate infpicientibus Arriani verba id, quod de crucifixis addit, yidebitur ad manuum extenfio- nempotius, quam omnimodam corporis nuditatem re* ferri. Ita enim ait: Vt in balneo veftibus exutus (f te i- ffum extendens, vt folent crucifixi, hinc inde friceris, De~ mus autem, cruciarios omnino nudos fmlTe$ probabile tamen eft,quo minus idem in Chrifti fufpendio fieret > divinam prouidentiam bbftitifle. Quamquam igitur nec A- bulenfem fequimur, qui Chriftum cum femoralibus pe* pendiffb vult z$ nec cum Anfelmo, Brigirta & Quares- mio * fafciam Mariae iuftu ei iniedam efte, pro certo habemus, aut cum Nicolao Fontano h velum nimiutru extendimus 3 videtur tamen omnino probanda honeftis* fima Chifletii opini®, quam capite xxx i1 his verbis edis- ferit: Minime ajfentior Gr et fero, lanfenio, Suar i, aliis- fue apud Lorinum sxiftimantibus y pependijfe Chriftum in erue e plane nudum, & absque tegumento vUo ad partes, quas (p) decruc. p. 439. (z) ap. Chiflet. c, 31. (a) I. c. p. 441. (b) ia ep. quam Anticritico fuo fufeiecit Nihafius. mu tegi iuiet natur4. Illud vero condonandum eft im« menfae viri fuperftitioni, quod fe huius veli veftigia in lindone Taurinenfi agnouifle cum Salmerone exiftlmat. IV. Vbi hodie fit fafcia haecce, non eft fatis ex- ploratum Pontificiis. Numagenius ait, in ecclefia Late- ranenfi haberi capfellam argenteam, vt loqui amat, & in ea pannum feu linteamen,pquod B. virgo defuo capite de- pofuit, (ffecit poni circa femoralia filii, quando pendebat nudus in cruce c. At Quareftnius: Velim illud Aquis- grani afferuariperbibetur. Huic afifentitur Thenius in vita CaroliM.cap. x v i ii vbi illud a temporibus Ludouici Pii ouftodiri feribit. ©flg Itgte 2tld) iff/ inquit,/ttllt welcftemberflfler^lHftfie Cdbunfersiwrn ottt Sreuij bcDccft / unb tt>e{cbc6mUbtmg6U!id){n SMttf reicbllcf) fcdSISCbt iff» Subiicit etiam has preces, quibus fafeianx. cum aliis quibusdam linteis venerantur. 4S5fiIig» tbum/aiMvirb mit &et;gefegrcm®ruiunb@cbetkin/ fo am ermclbten 2Utar fcec 9JtutKr©ottf0 ti Salutatio fandtuarii Aquisgranenfis: In quo njejlis gloriofae Virginis reconditur. Atque rubens ifla 'vejlis, In qua Chrifii fanguis te/iis , Dum nudum tegit ,funditur. K z Hu • (c) ap.Hotting. l.c, p. 255?. (7f>) & Humilesque panniculi lefu infantis paruuli, Quibus in cunis inuoluitur. Et pannus mirae dignitatis, In quem fublimisfunditatis Baptiftae [anguis conditur. O vere fanduarium, Sandum fandorum omnium. Tegens in patibulo. In vtero, in fabulo. Saluefili, ftlue mater, fanduarium, Et nos Jalua fande Pater Per matrem C?filium. SBegnlfung fas' $fa$ifcfan £ettistl)um$ ; cbter fitff/ lHf Qet iaflfi to* Mfafl { @o SHaviam ftet&et SDet rot(je cmftytiitft/ 3« fcem / w 0 m an ¥u m tiefcfjfec&teii tDrttt gcn>icfe(t ntetit €tlofcv/ QDu cv ttt frev $rippen lag» £e&( M$ £dm»at s<irr anfc n>e$/ 0o M$ Zauffet m$a 0$ft>d§ fyat gefar&r an&rt^wgemacfif. O tu £>eiltgtum / £)as |a(ig aflcv^etUgt^um/ g§rijlum <mt£r<:u&&<tecfrt ftaff/ 3m £et&/ mt 0M itotgc&en §a|f. ©t# 0o§n i$ gruf/ticf} S5?urfer gvfcf / 23ic& ^cittgrfcum $ug(dc§ tcfc grui/ ©wc(j0o^tt u.bcffen^utm nin/ S33oK?|f ur$/o #<wr/gugt>tg fcp. C A P V T III §. i. Chrifus infepulchro fafciis inuolutm» §. i. Totum corpus obuelantibus. §. 4 Sine magno linteo a fafciis dif inBio, §. 4. Vnde amplae Fontif'ciorum fndcnes fubdititiae, * .. . t J Qvam / ■ i* pam lubrico fundamento innitatur cultus sile, qui Taurfnenfium, Vefontinorum & Compendienfium findoni hodie defertur , vel vnico hoc argumento conflaro poteft * quod haec lintea funt late patentia, & ab amplis illis ledualibus, quibus nos vti« mur, magnitudine non diuerfa. At Chriftus fepulchralibus fafciis, Iudaeorum more, non magno linteo inuolutus eft, ceu liquido oftendunt euangeliftae* 11. Mos erat Judaeis, mortuorum capita paruo linteo velare, reliquum vero corpus inftitis religare, perinde vt infantes inuoluuntur fine amplo aliquo linteo. Ita in- voluebatur Lazarus, qui e fepuichro veniebat ligatus pedes & manus inftitis & facie fudario obuelata d: vbire- de notat Salmafius: Cum dicit pedes & manus ligatas inftitis * (tue fafciis habuiffe, de toto corpore intellexit. Nam in mortuispollingendis manus demijfas (f ad latera iunil as fi- mul cum ipfo corporei ad corpus ipfum colligabant c* Sunt autem **fl**/, inftitae, Sirpo) fafesae fepulchrales, quas hoc loco [Ioannes od-oY/* $ ceteri Euangeliftae findo- nem vocant, non integram & amplam 5 fed mundam. Manet autem munda, quae antea talis fuit, licet in fafeias diui- deretur. Sane 5&0W fafeiae funt, vt bSUw paruum linteum eft Theophrafto Erefiolib. v 11 cap. m de hiftorisu plantarum, feu lacinia, in qua allium feritur colligatum, vt melius nafcatur aceruatim fato femine, quam fparfo. Nec id diffitetur Chifletius, Chriftum fafciis inuolutum efie, iis* quo ^J’Ioan.xi,44. (f) Uc.p. j8i- (e) x 11,41. xx,6,7» - ' ' ' - ... . .* : ' (79) que totum corpus ambientibus. Diferte enim capite v 11 fcribit: Duemihideclarandafufcepi: alterum, inflitas 9fi» yefafctas fepulcbrales, in fepultura Iudaica non extremis manibus duntaxat (f pedibus religatas fuijji funiculorum^ inftar 9fed totum cadauer, 1me capite excepto > comple fili fo- litas, f'f circum illud conuoluu Et pauilo poft eodem ca« pite: Igitur, quodfafciae fepulcbrales, fiue infiitae, toti corpon circumuolutae fint apiane ficut fafciae infanti in cu- ms tacenti circumduci folent , indicat Herodotus in Euterpe : Mortuum vbi abluerunt, totum corpus eius in findone bys- fina, incifis loris , obligant. Haec ille de Aegyptiis, ex qui- bus pleres que ritusfms b aufer e Iudaei: etfignific at non eb» fcure S. loannes, lobi dicit: acceperunt ergo corpas f efu, & ligauerunt illud linteis cum aromatibus, ficut mos eft ludaeis fepelire* Ecce nonpedes tantum, aut manus, fed corpus ligatum dicit; Cf quidem non anguflis taeniis, (f qua fifuniculis •>fed linteis $ nempe fafciisfepulcbralibusy i tiliae latitudinis , ex linteis,feulineatela in longum re file filo abfciffa. Imo addit: Non mihi dubium eft , quin inftitat^y feufafciae, etiam Lazaro cum manibus pedibusque tetunLa corpus adftrinxerint, vt pueris, qui fafciis inuoluth 111. Fatetur ergo Chifletius, totum Chrifti corpus fafciis inuolutum fuiflfe, cumque fenfum efle verborum lo- anflis^qui Lazarum manuspedesque fafciis religatum & ideo dixit, vt miraculum, quofa&umeft,vt homo manuspedesque religatus ambularet, tanto clarius cognofceretur, Vnde autem probabit Chifletius, inditas non nudo corpori circumducas, fed fub illis linteamina quaedam magna toti corpori partimfubftrata,partitu fuperexteafa efle ? Linteis, quibus Chrifti corpus inuolutum eft Jigauerunt Dominum, vtait loannes. Ergo tantumfafciamm meminit Euangelifta, cum eism de magnis illis linteis dici non posfit, iis CorpUs ligatum fuiflfe. Quare illa de magnis linteis fententia ipfiChifletio non certa, fed hac noftra faitem probabilior eft capite i v vbi feribit: Verbum ligavekv ntapudI&annemsasc/As indic at }fiue infiitas yquas exprejft memorat in funere Laza- rh fpuia vero Addit Io annes, ligAuerunt linteis ; merito dubitari poteft, num idlpfumfntmftitae9quod linteamina^ ; (f an in Chr iftifuner ationey prae ter in fit as, alia adbibita fint linteamina, quodputo probabilius. IV. Cum ig!£ur,Chnftum fafeiatim inuolutum eHe, ex vocibus istym, ivuxiejM 5c cvtua/£^ , quibus euangeliftao vtuntur, liquido appareat 5 loannes edam diferte feribat, Chriftum linteis illis, quorum mentionem facit, ligatumu foifle,illcquc mos Iudaeis, & deinceps Chriftianis (vt Kiioui® enfibu$olim,?efteHerhiniocap« vi 11 de cryptis Kiiouien- fibusj frequentatus (it^vt fine magnis linteis mortuos inftitis inuoluerent § merito concludimus ,Chriftum, more gentis, non linteo magno, qualia funtTaurinenfe,Compendicnfe & Vefontinum* fed findone in fafeias fciffa fuiffe inuolutum. Vnde & in tota primitiua ecciefia nusquam magnorum linteorum meminerunt fepulturae Chrifti interpretes* fed tantum fafeiarum, quas olim Pulcheriam Auguftam afferuaflfe feribit Chifletius cap. x x v 111 vbi & partem earum hodierne haberi ait in Aquitanicae Galliae ciuitate Albienfi. Imo cum magnae illae findbnes vix trecentis abhinc annis in ec- clefia ceperint mnotefcere ,fiquidemChifletiu$ mortalium neminem producere poteft, a quo earum mentio ante annum c id ccc fa&afity non ferent aegre Pontificii, fi fo- cietates fudariornm, in quas hadenus concdTer uut, cum 0- irmi eorumdem cultu audiant a viris fabularum pertaefis improbari* DIS SER- p ) ?& DISSERTATIO QVARTA MORTIBVS SOCINIANORVM QVI DOCTRINAE SVAE VIRVS IN ITALIA GALLIA GERMANIA ET POLONIA PRIMVM SPARSERVNT. PROTHEORIA. i. |0cinianae religionis autores aeque ac fautores,qui virus Tuum in Italia, Gallia, Germania, Polonia ac Tranfyluania primum fparfe- runt,fi Laelium Socinum, in medio aetatis curfu fublatutn, excipias , plerique omnes ignobili hor- rendoque mortis genere extindi funt. Id vero Gothofredus Arnoldus in hiftoria eccle- Caftica , quae nullam non orthodoxorum calamitatemj ad diuini iudicii fpecimina transfert, partim filentio premit, partim mendacisfime commemorat. Quippe vni- uerfalem fyncretifmum pro virium ingeniique fui modulo promouet eadem, qua Sociniani, opinione du&us, falutem obtineri pofle in quocunque coetu Chriftiano, Deique verbum fatis pure praedicari, G praxis Chriftia- na vrgeatur. Haec vero praeconcepta opinio} acccdcn- L te # (80 & tc cumprimis in Nicaenum aliaquc ecclefiae Chriftianae fymbola furore \ non poterat non iniquiffimi libri conditorem conciliare Socinianis, vt omnem eorum hifto- riam deprauaret veritatis transfigurator, ceu in pari negotio loquitur Irenaeus lib. m cap. iv aduerfus hae* refes. II. Non eft autem ferenda haec petulantia , quae male narrando res in ecclefia geftas ad Libertinorum vota corrumpit. Licet enim ooftra ecclefia nullum vmquam Socinianum capitali fupplicio affecerit, neque fententiam in Seruetum, Gentilem aliosque latam commendet aut tueatur 3 tamen non poffunt non in Arnoldo fidem integritatemque defiderare, quicumque rerum periti eius de Socinianifmi autoribus commentationes legunt. Primo enim es Sandio & Lubieniecio, hiftorkis Socinianis, fere omnia haufit,negatis promifcue aut in dubium vocatis relationibus eorum, qui Sociniana labe haud fuerunt infedi. Ludit vocibus,ac torquet omnia, ne verum vs- quam dicata fine adiedis dubitandi ratiunculis, qms ex* cogitauit. Adeo verum hodieque eft illud Tertulliani quarto aduerfus Marcipnem: Eemper haeretici aut nudas 0* fimplices voces conte Buris, quo volunt, rapiunt: aut rur« fus cmditionales (f rationales (implicitatis conditione dis- foluunt. Deinde fbpplicia Socinianorum non tamhifto- rico more enarrat, quam adornata illius gentis apologia impugnat, non animaduertens licet nonnulli praeter veteris ecclefiae morem fublatifint 3agnofeendam nihilominus vltricem Chfrjfti manum,exempla in heftesfuos ftatu- entis magna animi deuotione celebranda. Neque enim opinor,Chriftum otiofum certaminis fpedatorem, vel Ser- & (M) Scruetum martyrem didum iri ab 4rfloldo, cum ade® nihil cum veris martyribus commune habeat fraudum ftruendarum artifex, vt potius diaboli facrificiis videatur annumerandus. Denique fupplicia Socinianorum fum- mo ftudio collegit,nec vllum , quod cognitum habuit, reticet j verum tragicos exitus, eorum, quos Sociniano- rum hoftes vocat, interuentu nequaquam accerfitos, in- voluit filentio. At enim vero vix in maximis coetibus ' Chriftianorum tot primarii dodores adeo tragico ac Ungulati obitus genere extindi leguntur atque in exigua illa Socinianorum familia j par omnino erat, ifta fine placenti ftudio odioque commemorari,ac ledoribus relinqui iudicium & facultatem fiue diuinae vltionis veftigia, fiue humanae malitiae atrocitatem in iis animaduertendi. Quod quum appareat ab Arnoldo de induftria praeter- miiTum, ipfimet eius amici nunc tandem fatentur , ingenui hiftorici munus ab eo nequaquam fuiflfe obferuatum, fed corruptam veritatem, peccata hoftium Chriftiaduer- fus Deum, & iudicium Dei aduerfus hoftes Ghrifti reticendo ,vt fere loquitur Ladantiusde mortibus perfecu- torum capite LII. III. Itaque operae pretium videtur , praecipuorum Socinianorum,qui in ecclefiasProteftahtium peftilen- tem dodrinam primi intulerunt, exitum vna ferie deferi- bi, vt & haec pars ecclefiafticae hiftoriae, multis mendaciis fraudibusque adulterata, nitorem fuum recuperet, ha- beantque diuinitatis Chrifti aflertores, quod laetentur, hoftes, quod timeant. Agnofco autem,:quod Hutterus Cc°™rZd'f nofter aflerit, ex vnius vel alterfus theologi ( haec enim 301. r% eius mens eft) morte non debere iudicium fieri dedodri- nae ipfius vel veritate; vel falfitate. Verum quia Soci- L .2 nianifmi ftianifmi autores fere omnes, raro atque inuGtato exemplo, obitu violento horrendoque abrepti funt, ac martyrum dotibus fuerunt deftituti j imo quia fanguis Socini- anorum adeo non fuit femen ecclcfiae, Socinianae, vt potius vno magiftratus autoritate fublato ceteri vel fuga libi confulerent, vel varias formas fpeciesque a (Tumentes Trinitatis myftefium,vbi commodum erat, modo confiterentur, modo contra datam fidem, praeftitaque aliquoties iuramema, impugnarent} ideo, mea quidem fenten- tia, (i non ipfa Socinianorum dogmata, minimum fe&ae autores admodum redduntur fufpe&i.Afifentior enim Lu- thero dicenti: (?(5 frflgf 11 blC @0ttfiircf)tfgeO dft fold)Cll fdSwmn g&flen felnt aselkbung; benn fte If eber fe&en/ &afj afie iorc Slrbclt gur ®rflarungunb glusbrcitung bcr fiebre beo (Juangelil amvenbeten / benn bafi fte mit 3)crlciffcning bes £uangelrt bie etvlge <pcin fab uber . ben J&al$labeu:abertneilfte be$ fiafferno fein Sfias Afm, tw4> <£nbe maeben /foftnb folebeuonnbtben / batttft bejetige/bag er 0?icbter fep/tmb bafjer&er ?.6i2. @ett(0|Cn gfirncbmcn $ttrficf trelbe / bamit anbere ieufe befebret fuerben/unb ftcb bem euangelio fo nkbt luleberfesten, ©erbalben Jfi b$ ber tflrcben ein frbllcb tmb nctbtvenblg ®ericbt/auf ba§fte au$ ben ®efabr* figfeifen errettet tuerben/unb bleSottlofen babln faHen. IV. Admitti hancdoftrinamab ipfis Socinianis ne- cefle eft,quum Fauftus Socinus in Blandratae obitu diui- fnk^n'”' num >udic>um IpTcmct agnouerit. Illud certisfimum tfi, P„at. Id ait, Blandratam ab eo tempore, quo liberalitatem, quam (cKirou. i ambiebat, regii Stepbam erga fe efe expertus , ceepiffta snm.p.2'). qms(javt ex nef}ru hominibus ^uos tarisjimus prius habe• ' bat lai$ fuis opibus innabat, fpernere at defer ere , etiawL* contra promijfa (f obligationem /nam, (f tandem illos pe* nittu dcferutjje, atque omni verae ac fincerae pietatis ftu* dio loalcdixiffe, (f folis pecuniis congerendis intentum fu- rjfe, quae fortajfe , iuftisfimo Dei indicio , quod grauisfimum exercere folet contra tales de fertore/, ei necems ab eo, quem fisum heredem fecerat ^conciliarunt. V. Et meretur (ane tot confpicuae autoritatis So- einianorum exitus plane horrendus confiderationem tanto accuratiorem,quo promtiores funt Sociniani in ferendis iudiciis, fortuitisque in rem fuam vertendis* Exemplo fit tempeftas, quae Cracouiae globum in vertice templi, quod S.Trinitatis dicitur,collocatum deiecit. In ea enim commemoranda , imo & mendaciis exornanda toti funt Sociniani, quafi argumento fuerit, doctrinam-* de Trinitate fuppreffum iri. Illud infigne quafiomeneft In Marra?* notatum, inquit, VViffovvatius,^^*»»^ 1^2 quumcomp.p. contra Trinitatis doilrinam conflit ut io fieret, Cracouiae 21 ipfa die S. Tr init At is, meridie, Gregor io Pauli contra hanc ipfam de Tvinitate opinionem condonante , templum 7>#- nitatis fulmen percujferit ^ globumque in Vertice eius pofi« tum deiecertt. O impudentiam hominis lingularem, qui ex reccntioribus quum fit > atque adeo cuentu cogni* tum habeat, quod do&rina de Trinitate, exaflis Vnita- riis,Cracouiae lacta effloruerit,non veritus eft fi&irium hoc omen chartis fuis illinere. Quafi Vero Trinitatem^ confeffi non eodem, aut maiori probabilitate cogitare*» potuerint, Deum ipfo illo tempore, quo haerefiarcha^* templo Trinitatis abufus in facrofan&am do&rinam debacchatus eft? fibi denunciatum voluifle imminens periit j culum Sandius bibl.p.i $6» m w , culum, & Gregorium Pauli a diffeminandae haerefeos conatu deterrere. Conftat enim cx Stoinii, hominis Soci* niani epitome, Gregorium Pauli in ipfo illo templo mc- tropolieano,reu aede S.Trinitatis,cuius tum paftorerat, condonatum. VI, Ceterum haec obiter faltem monui , cuilibet iudicium fuum faluum relidurus. Neque enim in hanc curam intentus fui, vt ex tragico Soeinianorum exceflu e- orumdem dodrinamoperofe accufemjfed vt breuiter o- flendam, quae fit & in hoc negotio Arnoldi fides, quae ratio infiituti. Sentio tamen, verum omnino efle, quod Beza feribit epiftola LXXXI. Etfi ifta non funt pr&rfus fcWWm*: tamen qui prior a cum pofterioribus compar arit% (f propius omnia in (pexerit ^inueniet profcSto in iftis tam manifefla diuini furoris teftimonia, vt Toel fola fufficere merito pojfe rideantur iftis, quos adhuc expetat Dei pa* tientia, ad mentem meliorem remeandis. C AP V T I. LVDOVICVS HETZER. ETZERFSy gente Bauarus , Germano* rum Sf Anabaptiftarum primus, qui diuinu tat em Chriftt feripto impugnarunt §. /. Eius liber aduerfus Chriftum fupprejfm. Ar* mldus notatus §. 2. Sententia Hetzeri de Cbrifto §, Euudem adulteria ifupplicnm) indoles. % 4, I. Lu- m es?) I. Ludouicus Hetzerus, vir dodus, fed varius io omni genere vitae, vtinduftria eluxit, fic vitiis obrutus eft. Primus omnium Germanorum adornatis libellis Chrifti diuinitatem impugnauit, ceteroqui addidior A- nabaptiftis, quorum opinione anno cididxxvii, Ia- cohum Kautzium imbuit VVormatiae. Extulerunt eum Anabaptiftae,cum viueret, fummis laudibus j at fcelerum causfa vita priuatum, omififo cognomine,Ludouicum vocant in martyrologiis,ne adsHetzeri nomen cohorrefcant^^/» homines non impudici. Scripfit libellum contra imaginum in templis,ac iuxtacum Ioanne Denckiopro- 46,50. m- phetas ex fontibus in linguam Germanicam tran(lulit,ec- clefiafticum quoque translaturus, cuius verfionem affe- *T dam reliquit. II. De eius morte primum exponimus, quod o- mnium Vnitariorum, quos Germania vidit, primus morte violenta fit fublatus. Eius libellum contra Deitatem Ghrifti feriptum fuppreffit Zvvinglius, laudante idfadum Hetzero, in lirnine mortis iam conftituto, vt notat Se- baftianus Franckius in chronico: •Swaudmn 4J1, tm S3M>lin gefcfjricben. SBitroe&l ct wr ffimmdnb f»efantfoU fcabm/ft>U Xfcomatf epiaureretser fdnen 9&* fdjicb biefem teben 6efcf)ri«&en fjat) fa(jt/ba§(r mflt/N§ fdn a3iid)!in s&c»£brlflo untcr/affen fcon / freuc ftd) aud)iM§ in ©rucf nit feoauggangfit. Igitur Gothofredus Arnoldus hoc in negotio peior efl: , Hetzero, cum improbet Zvvinglii follicitudinem,ac ferat aegre, has in Chriftum calumnias efife fupprdTas. Scilicet ad Pontificiae tyrannidis imitamenta hoc refert Parte 11 0ttius t- lib.x v 1 cap. xxi §. 29 hiftoriae ecclefiafticae : Caluini 5<5‘ *lm*u Q3otr« QOorf^brcr zwingiius umerbrucfefe atic&bes Ctibmfg •S^gerg 95ud? / al$ man ebne SSebencf een gefdjriben/ Den/ unb Dem ^Dmifc&en $roce§ genau gefofget Dat, III. Licet autem libellus hodie non extet, facile tamen hominis de Chrifto mens cognofci poteft ex verbis Franckii: CfrDat ge&AfteO/bafj Nitg(Ci(f)et ©DtLunb eing einigen $Sefeng mit Dem latrer fep/big bejeigen fein $eimen umer feiiten ereuegang gebtucft auggangen/ geftettt: 3$ attein Der einig ©£>«/ Der on gebilff alie ©Uiggefdjaffen Dat. gragffumieiMel meitter fep?3dS> &in$ atlein/meinr ftnb nit brep, ©ag oud) barbeo oljo aflen SSon/bapkb glatmt mei&ron teiner perfon. S5m aucf) weber Dis nod) bas, SBern icf}0 nitfag' bertvelff nit tt»a& .Itaque Sandius non in- iuriadeeofcribitlib.nl feculo xvi ecdefiafticae hi- ftoriae: Ludouicus Hetferus manifefisfmus (f certisfimus Avianus. Decuit enim filum patrem ejfe fummum Deum9 Cbriftum mn ejfe aequalem Deo patri , fid eo longe inferiorem, nec eiusdem cum eo ejfintiae. In vm Deo mn effi tres perjonas: Deum enim nec ejfeperfinam^nee ejfentiam , nec quicquam eorum, quae nominantur. IV, In vitiis nihil excellentius fuit Hetzero. Du* xit enim xm vxores, tefte Ottio, fide dignisfimoviro, cuius' integritatem fi forte in dubium vocet Arnoldus, non defuturi funt fanatici?eamdem vitae petulantiam, e- amdem fupplicii,quo periit,causfam commemorantes. De Paf IL Sebaftiano Franckio, fanaticorum hiftoricorum principe, gc iudicat Arnoldus: Sr Ijflt ftcf) flBCC GtCtitttfP/ t&CQUift 23crurt&eilung Audiamus igitur Franckium, qui eodem, quo Hetzerus, tempore vixit, iisdem» tisdfemque opinionibus maximam partem infe&us Fuit, Sic inquit fcriptor fanaticus in chronico anno cio idxxxi apud Beckium impresfo Argentorati: QFrif? tt0c5 ((Wg» f'1' *1<s' mieriger ©efdncfnig ju Sofnig jum $ob beturteift/ «nb auffertjalb ber ©tabt mit bcm ©c&mert gerjc&t worben / nU tt?ie blatirer fagt/ be$ Xmiffg obcr 2iuf« ru&r balben / funber ba§ er Itcb tnit SSSeobern bab m* tiefft / f&rmmiicb /ba§ er fiMicben feln £(jbr uc& / bei) et* fi<$enfunbern<perfonen/ mit @&£tnd)g2Biaen0 S5e* belff jit wrtebigen/migber ©cbrijft unb (BotMtvort bett ffirgenommen / bag er grofe 95u§ ttnb 9teu em* pfangenbat/unbftc&besSBegg immftrbig geacfit/bet tbn ju ber SBalffabt tynautf jttrn ©c&merb tragen fofl / afleaergernfifjflBfeinerSJtlgfbat toorfeinemdrnb/ mit feitien frdfftlgen SBcrten / gegen atlem 9Bolc? Qbge* ffricft» Qui deinceps idim deHetzero tradiderunt, na prouoeant quidem ad Franckii teftimonium, fed retnj omnibus compertam , ac extra dubitationis aleam pofi- tam,commemorant. Ita anno cio ioliii Erafmu;s Albertus in praefatione libri, quem infcripfit: blt btt (Jdrlffrt&Cr / fine ‘circuitione inquit: (|f fl> reget batrfeber ber SBMebertduffer SKerte / melc&er O* berffen tvaren 37?e1c&orSKirig£, £ubmrg£e$er/roef# t&er brei&e&en SBeiberfiatte / bennblefe<i5c|mc£ fiber* rebeten bfe SBelber / Sbebrueb mare nicbt@ftnb/ fctt» bern ein SSertf ber s&armbergigfeit unb brfibcrlicbe Siebe» Periit igitur Hetzerus Conflandae anno cio ioxxix die iv Februarii ob adulteria. Quao omnia (ilentio premit Anabaptiflarum praeco Arnoldus» Sandium Arianum fecutus, vnumqvc id dolens» non am- M piius Luti. ht* dt, _ & (9®) piius extare adulteri librum, quoChrifti diuinkas impugnaretur. De fupplkit genere error eft apud Setken- dorffium lib. II fedione XVII §. L in his verbis: Ludo- Hiem Hetzerm, Vir do&rn ,fed pes fimis opinionis tu dedi- uk , Cmftantiae exusftm fuit. Porro error, ant potius mendacium eft Sandii fcribentis : Qb dogmata fu a inter- emtm eft. De cetero dodrinae eius capita refert Fran- ckius ex praefatione Hetzeri in Baruchum, & epiiogo theologiae Germanicae fubieAo , e quibus pleraque nihil differunt a fententiis modernorum Quackerorum & Ar- noldi. Quippe fanatico furori accommodatior erat viri indoles, quam ipfe Franckiusob oculos ponit his verbis: <£r if! bet) Ceben nU afiweg gkicf) 0mnagtmfm/fnn* ber l)tn ant) &er gefaflen / ftmberiid) ralt feimm Mm/ cfft auferfldfsbefi / offi naebcrgefaKem ©r tfult ni&n biel auf bag 6uffcrlic& $rebigt* SBert (?r if! and) fecffcig «iber b(e @d)rifftgcld)ri«n wwtkn / fo p m» fcrn genes ©Deteg ®n«b unb SBore a» ben Sgu# Habe» ter ©cfjrifft bis ben. 3ten ©laabes fiat er nert bucbftabiftfeen ©fattbeh genemtt/ unbftxnig ge&al* tctmti ifjrcrprebfg- ®ie anMfffitn Sgfic&er/ bfe &M)er bic ftird) anff?ctjal& bc$£anongfrey batgele* fm/pt er in €anon gefeft @ei» ©efirifit gej&en and) genagfam pbetffen / ta§ er €§tiflum mit ge* r*hgert€iib@Ou r CAPVT I?. MICHAEL SERVETVS. db drnoido de- Jt hae t Ser ue tui combujlm §. t. I.Qui 1. Qui Vulgo pro Sodnianas religionis atiforefe betur, Michael Seruetus ,Terraconenfis Hsfpanus, pro- feffione medicus, quonoeentior diuinitatis Chrifti hoftis fuit, eo horridiorem vitae exitum confeeutus eft. Cirnu enim Chrifto diu multumque maledixiifet > orbemque horrendis libris infeciffet, quos Hombeckius in apparatu, & Sandius in bibliothecapercenfent j Geneuae agnitus, die XIII Augufti cio io lui deprehenfus ac mox combu- ftus eft XXVII O&obris. Cum ad rogum duceretur, fub- inde clamauk, fi Socinianis fides: 0 Deus ferua mimam meam: 0 Ufu ffli Dei aeterni miferere mei. Exitum hominis Sandius luculenter defcribit, quem audiemus, Stru- rr, inquit, lignorum erat exfafiiculis quernis viridibus, adhuc frmdofis, admifiis lignis taleis* Capiti eius impo * ni fur foramine a corona $ &* eafulpbure ccnfoerfa. Corpus palo alligatum ferrea catena , colium autem fune crajjfo quadruplici aut quintuplici laxe fotber etiam femori alligatur, Memoratus Petrus Hyperphrogenm, haec inter alia de exitu eius memoriae prodidit: Atque ita demum Ser-, netus eduSUu &* abreptus eft, atque lento igne vfiulatmto• tus concrematur. In quo igne , cum horas tantum non duas aut tres circumcurfitms, ac vehementmre Ven» to f uberto eoque flamma depulfa emori non poffet > pofire- m® dejicientibus lignis eiulare (f exclamare coepit , Heu me miferum, qui Vitam hoc rogo finiri nequeo! Anne ducenti coronati aurei mihi capto abrepti, (f mn exufii lege reclamante, torquis que aurem de collo dependens, fuffi» ciebant^ quibus affatim lignorum coemi ,0* huc congeri potui ffet i mihi miferando confumendo ? Aderat hic Guithelmus Par edus Scclefiao Geneuenfos Senior Mini fi er, Calui ni Fica- rm, qui non ceffabatSerueto in extremis acclamare :Crc* de in aeternum Dei Filium lefum Cbriftum: confianter Ser netus : Ego credo Cbriftum tjft Ister um Dei filium, fed non aeternum. Acfic tandem exuftulatus exjpimns per em» tus eft y in manus Dei Patrts commendato fpiritu. * II. Ceterum haec & multa alia Arnoldus ita retulit, ac fi Socinianorum libris & teftimoniis omnino effet flandum. Contra vero horrenda Serueti dogmata pleraque omifit, etiam de eiusdem erroribus dubie locutus. jv& />. 2'3t!0gfttlCin fctt cr Photini, Pauli Samofateni UtlD biXQltifytn Cefjren ft>fcbcr ertmiret (ja&m / inquit, imo non hiftoriam, fed apologiam fcripfit, ac tribuit Serueto verum ■ , . .' ...—- --- ■ ^«n — .. . .. ■ ■ * Non eft nobispropofitum} de vim &T’ blafp herniis Serueti exponere. Legantur ex Socinianis Lu hieme cius hifi, lib. IIc. V: Sauditu bibliothec, Anti-Trin.p.16. Ex Reformatis Caluinus epp, p. m. 114y 117, ui feqq< Beza invita Caluinip< m. ji & epp, 1 &1 $i. Cloppenburgim tom. 2 opp,pt 327 Hoornbeek m apparatu ad controu. Socin.p. 16 feqq. Hornius hifi. ecel.pe- riod. III art. 1 §> 40, Theodorus Starck praefi ad Heres- bachium de Anabaptifl* Spanhem. elench, p, 137, Voetius Polit. ecclefi P I L IF traBA 0,4. Ex his fcriptoribus patet, Caluinum nec ob fblam haevefm Seructum fublatum vola- ijfe y nec ab Arno Ido addaci a ejje, quae Caluini caufam excu- fare quodammodo > Serueti autem culpam vinis coloribus re- praefentare pomijfent. Falfum quoque eft , quod fcribit: ©ie £utf>etaticv bifligtcn auc^ fctefe@aef>e bajuma()fmnb lobefetl Caluinum $ £$!$£() £11* Longe aliter Heshufius anno ijfo Itbr. de caena iit ZZ fcripfit: Caluini tyrannis omnibus eft nota. Narrauit mihi clarus vir & fide digrmfimus, fe vidifTe Caluinum publico & de criminalibus rebus iodi- sio adhdentem, atque fententia fua condemnantem re«nau fopp licio capitali. ^(93) verum atque foltdum Chriftianifmi fundamentum. Legant autem, qui volunt, hominis inauditas antea blafphe- mias vel in Hoornbeckii, qui eius libros habuit, apparatu, ac iudicent, nurn ei verum in Chriftianifmo fundamentum tribui poffit. Sane enim iuuentutetn inter Iudaeos & Tureas in Africa exegerat, hauferatque dodrinam fu- am, vel Lubieniecio tefte, etiam ex Alcerano, quam mu- tafife nusquam legitur. CAPV1 III, FRANCISCVS LISMANINVS. ' v ■ ) ■ i LIsmahinvs premet er Socinianifmi inPolonia §. u Seipfum in puteum abiecit §.2, I. Francifcus Lismaninus,monachus Francifeanus, vir magnae in Sigismundi Augufti aula autoritatis, Laelium Socinum patria profugum anno c 10 id li hofpi- tio exceperat \ patronos potentisfimos parauerat, eoque au tore non modo cucullum depofuerat, fed & diuinitatis Chrifti hoftibus iter in Polonia vbique aperuerat. Per hunc enim, non vero per Blandratam, vt perperam docet Amoldus, Sociniana religio in Poloniam cumprimis inuc&a eft* II. Ducta deinceps, Caluini ac Laelii Socipi fua- fu, vxore in Borufliam conceffit, vbi infelici morte ex- tindus eft. Spfe Sandius : Regiomonti, rubi apud Ducem Rortufiae degebat, in pbremfin lapsus , {cui a iuuentutes* 0hmxm *rat) iuputeum decidit, atque ita fubmerftu efi M $ w* circa annuito 5 vt colligo /j6$. Yjudzinm eap.aS bmc' cafum narrans dicit, cum cade re.fer ut aretur, relatum ftbi efe, vxorem eius (quae iam antea adulterio fufpe&a erat') huius interitus caufam fuisfe. Lubiemecius lib. III c. II hiememini conatus fucces/U caruit, fed non fufpkiom (f infamia obitus, qui ei inpbremfw lapfo Regiomonte eentm* git. Sed haec omnia reticenda erant Arnoldo* CAPVT IV. BERNARDINVS OCHINVS. OChinvs monachus tranft ad Reformatos §« i. Fit Soc ini anus §. 2. Amisfa Tuguri comuge mifere perit cum liberorum triga. . L Ochinus Scnenfis fuit , Capucinorum monacho- fUmumim * _ de baerefSVm non autor, quod perperam tradit Arnoldos hh. Xv l$c.$Heu cap. XXII §, XVI! jfed focios^quo vis qoisquam iiluftrior flo' p'm. at9ue etiam honoratior. Cura ob concionem ad popu*. 227. Ium habitam Romam euoearetur, fuafu Petri Martyris r in cuius intimam familiaritatem peruenerat,miffoPontificiae religioni nuntio ^.Geneuam concedit, cranfiitquo ieeaftra Reformatorum. Tandem Tigurum fe contulit, ac- minifterio ecclefiaftico admotus eft. Ibi cum dialogos, fcripfiffet, acBafileae in lucem proferri curaffet, foluno vertere iuffus iilico in Poloniam abiit ad Socinianos. Hwnbcck Ih Nec dubium eft, quin cum diuinicatis Chrifts dfp.f, 48 hoftibus fecerit focietatem, licet Academicorum moro & ipfe Ru- de fingulis dubitare videretur, vfus commoda ad hanc ep' rem methodo per dialogos difputandi, Vndc & F. So- Ut (pr) f$s tinus, Sahdius&Lubiemecius ia htftoria reformationis lib. f4^'s^ II cap. V eum Anti-Trinitariis annumerant, quo eumu fi. cup- pertinere & Hornbeckius liquido oftendit. Inde vero pmb.t.ip. colligere eft, quam fpiffum fit Arnoldi mendacium, cum K jiS' fer ibit: 5DiC Theologi gcff €0 / btl(? tf 85?t'0* P Hiing 13011 htt polygamie cnhodox Hoc fateri ait Bezam libro de polygamia, repudio & dmortio, GerhardumdeceniugioS, XQ2 feqq, & reliquos. Verum Beza Gch inum in illa disputatione nusquam ab Anti trini* tariaiabe abfoluit, queo) potius ftatkn ab initio impurum apoflatam,ac epiftola i Arianorum clandeftinum fautorem* fseleratum hypocritam, omniumque Chnftianae religionis dogmatum irriforem vocat. Gerhardus autem in corti* nicntationc de coniugio non folum non dicit alienum a Soeinianorurrr erroribus * verum edam hominem vocat i^oLxoh Antichriftiano fpiriui agitatum & Turearum fautorem^, Porro falfumeft^quod fcribit Arnoldur: ClS fjcif fici) fcp lier md) kflM) Ut gckfcrrc Morhoftus bi§faU$ and) mmmumn tm?) feefont/ ftefg in feteeij nnniiM aiMfHfd)w/ unb ftat.uire cr msr ble polygamie, ebifen»#! tmige sum Sttirnw nmdm miitu' Hoc enim ramum Mor horias: Qchini dialogi praeter Pe• Potjhpps* lygmtiam, quam propugnant, mbtl ex atbeismo trabente Didentur. 4rrianum adtipstius, quam atheum habent. III. Expreflurus prsfetsrea imaginem vitae Ochi» ni eius plerosqus errores praeterit, ac quali folum exilium memeria dignum effer, quod ad vitae finem declarandum pertineat, ptorfus omittit. Notanda autem do coniugis morte verba Bezae epiftola 1. Fregerat vxer (Tiguri ) ceium, horrendo Dti ittdim domi impium finem perfequente,priusquam feras produBum effetippus fcetus. Ipfc anno cia ia lxiv. Polonia eiedtus in itinere pe* fte corripitur, qua duas filios & filiam natu maximam a* mittit. Nihilominus inftitutumin Morouiam iter perfe- eutus e(l,ac diem fupremum poft tres hebdomadas obiit Slauoniae. Ita Lubieniecius&Sandius tradunt. Beza ve* - ro ep. LXXXI generatim hoc dicit : Qcbinus apofata quam miferabitit er obierit cum fuis, tota Polomamuit, CAPVT V. GEORGIVS BLANDRATA. GEntilis, PaUeologus,Grtbaldus*§j* Blandratae mors. §. 2. I. De Ioanne Valentino Gentili /qui anno cio io lxvi Bernae ob Atiana dogmata&periurium capite plexus eft, nihil monemus, fiquidem carceres ac captiuitatem eius, nec non teftimonium veritatis (ita putant nouatores) ad* uerfus trinitatis, vnitatis &eflentiae voces fatis accurato tradidit Arnoldus. Neque etiam Iacpbum Palaeologum, nocentisfimum diuinitatis Chrifti hortem , adducemns, quem Romae anno cid idlxxxv combuftumredte af- ferit, quamquam eius dcmagiftratu politico & inuocatio* ne Chrifti fententia omitti non debuiffet. Imo & Matthaeum Gribaldum, Iurisconfultum Pataumum, omittimus, qui pefte correptus paratum fibia Reformatis fuppli- cium praeuenit,atque ,vt Beza narrat, fugientibus illum omnibus vix a quo fepelketur inuenit. Nec vacat inquirere r@rc> de quonam fcribat Beza: Magnus i de hir apud Polo* nos, Cbrifii primum , deinde antichriflmmrum bofpes , quod tandem mortis jpeBaculnm praebuit ? At de Blandra- ta, cuius mortem plane reticuit Antoldus, pauca comme* morabimus» IL Erat Blandrata Salacienfis Italus. Tufcino elapfus venit Geneuam, vndepoft multas cum Caluino disputationes fein fugam proripuit. Venit etiam Tigutnm,inde in Pploniatn» abi, perinde vt in Transfyluani a, medicum^ egit. Fuit eius magna apud Pplonos autoritas, ac habetur quaedam iuniorfe Socini epiftola, qua Stephani Bathord, Poloniae regis, archiater & coofiliirius intimus vocatur. 'Suffocatuscft,cum in lectulo decumberet, a fratris filio, quem heredem fecerat. IdiuftoDei indicio £5dium cen- fet ipfe Socinus, cuius verba io protheoria adduximus» capvt . vi. FRANCIS CVS DAVIDIS. Avidis trifiliorem fortunam Faufto Socino fero ^omnts imputarunt. Erat ille primum Vnitariorum inTransfyluank fuperintendens, vbi , vel Sandio tefte, a* criter contra Trinitatem disputauit. Verum cum dodri- nam de Chrifto non inuocando fpargeret, aSocinianis ia carcerem comedus viuendi finem fecit anno Cio id lxxix sv Nouembris. Atque huc refpicit Rcgenuolfcius lib.I cap. XIII quando ait: Notandum , quod procurantibus Gsorgio Blandrata (f Faufto Socino > in Tranfiluanta exuit* bm %Francifctu Dant dis morti traditus fuerit. Colligitur autem ex verbis Bezae, Deum iam ante annum cid id lxvii hominem veluiffe reuocatum. Dicit enim in epiftola..1 boc anno exarata: Fmncifcys Dauidis, qui mn ita pridem N % m (98) & '$# TrAtofiluAnU Cbrifto pofiridie makdiBurus erat, fuid al extreme corporis Cf animae exitio 9 ruente repente domo praeter longam illam Dei p.*wq$v(aUv eripuit ? Rcmundus lib. IV cap* XII refert, Da u i dem de daemonibus, quos ia phrcnefinlapfusfibi videre vifus eft, (emper in carcere con- queftum : quod nos in medio relinquimus. Solet enim Remundus mentiri. capvt vir. IOANNES PAVLVS AICIATVS. Lc / at i patria,doBrina4 indoles §. #. Defiflio ad A » Tureas § 2. A Rmrq, ferip tore Spei ni ano, m dubium vocata §. j. I. Akiatus, ePedemoncionobilisltalus, medicinae miSiriaeque operaro dsdir, comes eorum , qui praefido Laelio Socino in Venetorum ditione colloquia de religio» ne, cumprimis vero de myfterio Trinitatis, inftituebant circa annum Cio idxlvi. Detecta hac turba& collnuio- ne IuliusTreuifanus&Francifcusde Ruego Veneriis fuffo- cati funt j reliqui fefugae mandarunt. InhisAlciatusGe* ne.uam contendit, vbi ar&iffima Georgii Blandratae com» fuetudine vfus magna animi impotentia debacchatur in do- drinam ChriRianarum de Trinitate» Extat in epifiolis Caluini teftimoniumde vita Blandratae apud Geneuenfes ails^quo haec habentur de Alciato: Dixit Metatus, tres di* abolosambis adorari peiores omnibus idolis papatus / quia ftatueremus tres perfonas. Indolem Alciati deferip fit Be« za epiftola LXXXII qua plane phreneticus & vertiginofus dicitur. Contra Andreas Dudicius vocat virum magno ingenio , iudicio, dodrina & pietate praeditum. Hoc amici 3 illud hoftis iudkium «ft* II. In Poloniam venit anno circiter Cl$LVin csxif! Blandrata, a quo pro anima habitus eft, vt alicubi Caluinus loquitur. Anno cio id lxii fuit in eorum!numero, quiw ^ a Reformatis Polonis feceflionem fecerunt Petricouiae, vt AdrianusRcggnuolfeius autor eft de ecdeflus Slauonicis lib. 1 cap. XIII. Abeo tempore omnem fere Chriftianae religionis fenfum amifit, palam deditus religioni Turearum.?. Idraffus eft Valentinos Gentilis, de quo Beza : £>mm dta Paulo AlciatorogareturyfaSm tfi , inquit, Mabumetamuy9ppt nec mihi cum illo tam pridem vttum commercium fuit. Vt huicteftimonio fidem habeant, quattuor inprimis funt, quibus moueri poflbintelligenccs arbitror* Primo Alcia- tus de Gentile non erat male meritus, quem, tefte Sandio in vtriusque vita, e carcere redemerat. Non eft igitur ve- rofimilc, hunc illum, cui vitam debebat, voluifle calumniis profdndere. Praeterea ipfe Gentilis, dodsfiimus fmex, procul dubio manu quafi ad hos fcopulos perduxit Alcia- tum. Confueuerat enim do&rinam fuam ex Alcorano de- riuare , vt Satidius teftatur. Adiecit, inquit, mua cellcila*s*h& bibi mea exferiptura, Patribus (f Alcorano 5 pro fua'ft abutenda P* 2 7* fententia. Tertio fatetur ipfe Lubieniecius lib. II cap V hift. reformationis Polonicac, Alciatum dogmati de Trinitate acerrime reftitifle, ita vt ei Mabometifmum praetulit fi feribatur , confilii in primordio reformationis ignarus. Denique Sandius admittit Gentilis teftimonhim de Blandra»Hi/. ucU£ ta eodem tempore, eodemque in carcere, quo illud de AI- P* ciato praebuit, perhibitum. Nihil vero causfae eft, ctar vno admififo alterum reikiat. Accedit autem & Lubienie- cii fides, Alciatum fortunae fedem apud Conftantinopoli* tanos eonftituifle, Turcasque prae Chriftianis aequos & humanos expertum efle * diferte tradentis lib. III €* IV hifto- N %' h ’ sm ^ ; * A? C*oo) #£ mfimhf.nzz* Itaque non immerito Hornius fcripfifle videtur: di* h 2°3 • tutus tranfiit ad Ture as ac Muhamme di fimum ample xm in • ter eos vitam finiit. Idem vnoore tradunt hiftorici. II. Fuk tamen,qui dos defectionem vocaret in dubk uai;Martinus Ruarus, centuria I eplfttoa XLVI1 ad Caloui- um. Noris f inquit, dictatum in hac Vrie fGedani) vitam per aliquot anms GhriftUmmu finguUri cum putate exe* gisfie y (f moriturum animam Chnfto Ser nator i commendas* fe. Id Catharma FFameria} vxoru meat aut a > quae tan* quam Vicinum m platea» quam caninam vocant fio ahium* temfiamiii&riter rj&rat7 (f morti etm interfuit, marito fuo% Danidi FFernero Butteh} qui adhuc m vims e fi, faepim narrmit, Anili hae narratiuncula adductas Sandius ibi- Ubh p. ij. d"m affirmatf cumfiedani diem fuprenmm obiifle* Verum quia poft mortem Gentilis nihil legitur j quod in tanta rdi- quorumSocinianorum follicitudine aqftudio in orbe Chri- ftiano egerit Akiatus, imo quia Ruarus Socinianuseft, ac Lubieniecium, hominem & Socinianum ? & mhiftoria V* nitariorum valde verfatum, a fe dsflgntients.ro habet $ non video, cur anus Socimanae narratiuncula omnium dodlo- rum confenfiom fit praeferenda , cumprimis quia Akiatus, sb intentata Turcifmi labe nusquam fe purgafJe feribitur* De cetero etiam ex Alciati vita exituque difpalefcit Arnol* di, nbuarum opinionum cupidi hominis, fummnm in So- * cintanos ftudium * fumma voluntas, Nam de eius ad Tureis defeftione, plane vi Sandius, magis mutus efl: quam pi® C AP V T VIII. ADAMVS NEVSERVS. Fkac,<i% religionis Sociftmmfmi tonfen/io§t. Ri- - ' • fir . IU (ioO $$> formati a Socmianh laudati §. 2. Neuferi eertamen de dtfdplma ecclefiafiica9 quod occa fio defe B tonis §■ com* mercium litterarium cum Sctinianis (f Tureis §,4* DcfiBio ad Tureas §./« horrenda mors §,0. Sandius €f Arnoldus no- taei §.7. . . .> • L Turcicae religioni/&Sociniamfmi permagna eft confenfio. Hinc qui trinitatis myfterium reformationis tempore impugnabant , exaiii Italia magnam partem ad Turcas fe contulere, quod multa eorumdem placita doftri- nae fu a e ducerent conucniemisfima. Italus ille abbas, cui nomen Bucali, quum virus fuum in Italia fpargere haud am* piius poffe^cumorrmtfere Amitrinitaria focieute, ad Tureas fe recepit, vitamque fimuitDamafci, Tefbtor id ipfe- metLubienieciusIib.il cap.i hifforiae reformationis Pa*» lonicae. Eratf inquit, ex hae pia fodet at e abbas quidam, Basali dictus}qui arcanis fuis collegiis 0*/ludiis euulgatis, in praefinttspmo cum ver farentur dtferimim [almis, una cum aliis 40 viris fugafi eripuit fS quam Cbriftianm inter Chri* fimms habere nonpoieradapiid Tureas quaefiuit (f inucnit fialutem. Ita Seruetus/cam primum dofidnae fuae fyftema conderet, AJcoranum quoque vocauit in fubiidium , teftc Lubieniecio lib.11 capsV,/j>fcribitJ4p^ inftar cunBafibt pro- futura ubiquecettigmsy ex ipfis Alcerani> in dogmata qui* dem de Deo Trinum 0 kfu Chrift-ofummo Deo ex e/fintta^ patris ab Mi er nogener atovtum idololatriam 0 Mariolatri* amgranifer inmbtntisdrtbulis mellts materiam e xj agebat. Idem Gentilem fedflfe,aurumquein ftercore quaefiuiffe, fu- pra audiuimus. Neuferus autem,de quo nobis his eli fer- rno fufceptuSjStephanum Gertachium certiorem fecit Con* ftantinopoli/e^um adhuc inter Socitmnos viuerefoam co- gnouiffe, Alcdranam a veritate non efle alig&iunu Praeterea N | exhi* §Srtfa#g P-i }9. (101) §§i Wo$i ha exbibuerat Gerlachio litteras, e Polonia a Primario quodam memorabile. Socmisno miflas^quibus & haec continerentur: J$heaefi, mi unt. xvl Adame9dil$genter interrogem dlcormusifte^uem Bihlian- pv 9 Aer Tiguri edidit,fit authenticusfif feritati Arabicae come- ni at? Nam ifiolihronos valde dekKlamur , (f diurnum e (fi afferimus. II Prolixius ifh demonftrare non eft huius inftieuti Nec etiam disq ul ri m u s, n um Adamus Neu feru § redre feripfo* nt ad Gerlachium, theologum Tubmgenlem%cum quo Conftantinopoli eft conuerfacus i J^ui timet fibi% ne incidat in Arianifmum , emeat Catuimfmum. Neque tamen , opi- • , nor,a do&rina Reformatorum,vt libris fymholicis exhibita facilem lapfum elfe ad arianiimum» Vnius enim & alte* rius dedaris locutiones incongrii3e,quales Hoeneggios no- fter collegit, eccleftae Reformitorutti fraudi effe non pof* fune. SciojBellarminum praefatione in librum i deChri- fto Socinianis ipfum Caluinutn accenferc. Verum iftius hominis impudentia nemo commoneri debet * fiquidem Lu- therutn eodem loco Socinianis adfcripfit,quam ineptifli- mam calumniam Ghriftophorus Sandius ecclefiaftioie hi- ftoriaelib.in Sec.xv i mferuit. Atinuitisjdo&rinaniqiie Sociniinorum magno Audio confutantibus, Arianifmi labes affricari non debebat. Velim autem Reformatos quosdam in hoc negotic* paullo cautius verfari,net gaudere de dogiis, quibus manabantur a Sociniaois *qusfi reftios d« Chrifto fentiant,quam noftri. Nos Lutberanis anteferunt, ait Horti* bcckiuSjflf non paucis in rebus magisfebrit de Chrifte religi- me fentire squam Lutberams aiunt. Quorfum opus erat, Lutheranos cum ab aliis Reformatis, tum ab Altingio in nuper demum edita ecclefiae Palatinae hiftoria afperioribas verbis perftringi eo , quod do&rmam Reformatorum de - Chrifto gppdrAt, >?8i- p.211. 211* (10$) P$» Chrifto iufto conuenientiorem dixerunt placitis Sociniano* rum3fi Hornbeckms adeo lubenter fert, fe Lutheranis ante* ferri a Socinianis, fuamque de Chrifto dotftrinam Ariams non parum arridere prae noftra? , III. Sed ad Neuferum veniamus, qui fua ad Turcas de- fe&ione eam viae exitum meruit^quem nunc,praemi(Ia fa» cineris occafione,dcfcribanus. Erat i$ dodnnae noftrae primum addicius, a qua feceffionem faciens Heidelbergatn delaturae templi Petrini paftor conftitutus eft. Nihil 9 aut parum in eo laudant Theologi Palatini, verum Michael HebererusjPolitkus in aula Palatina,magnis eum laudibus effert n libro,cui titulum fecit: AEgyptiaca feruttus, ©t* mdster g&arn 0?eiifer/ inquit,tfl em gckbrmy mepu«l>ait|e&s{icf)cr pttbmt $u mmtttylid} tkh umarnmmn getwfcn. ecn id) fethw m 19 o&cr 10 utib tnefer Jaimn efffmajjfg ffanlid) pt& iblgCII h&rcil» Ceterum fuit tum Heidelbergae Cafpsrus O!euianu$,theolcgu$& condonator, Friderico III eledori fuaforautorque,vtjnconftituenda ecdefiae difciplina for- fflam Geneuenfium,quos Oleuianus praeceptores habuerat, ad imitandum (ibi proponeret. Improbabant vero hoc inftitutumcumalii,tumNeuferus & Thomas Eraftus* vir dodisfimus>qui abfoluto itinere Italico Hennebergenfi- um principum ,mox etedoris Palatini factus eft medicus* Nec tamen palam de hac re difputatum Heidelbergae, donec Georgius VVitherus , die x lunii anno e 13 13 l x praefide Petro Boqumo theffes ad difputandum exhiberet 9 m iisque difciplinae ecdefiafticae rigorem commendaret. Finita difputationeNeuferus &Eraftu$ de temporis penuria conquefti fant, qua fua aduerfus illum difciplinae rigorem argumenta in medium afferre prohiberentur, Igitur perca- p.35^1 . . . "3? (I°4) die difputatio de difciplina repetita,animi commoti, fcripta mox aduerfus eam adornata, tamqam verbo Dei repugna- ret. Dauid Pareus, harum rerum teftts oculatus, ia oratione de ftatu quinquagenario ecclefiae Palatinae, fic iudicat p4s, de fludiis vtriusque partis: Res magna, animorum contentio* ne & acerbitate Tetriusque partis diugerebaturtcum Oleuia* nus quidem gratia Principis alios premere: Neu/erus vero aura populari propter Sueuieam tpumdam fuauikqumtiam (erat euim Suetius plebi valde acceptus) plurimum pollere Tei* deretur. Eminuero cuentus, quem eontrouerfiaconfecuta . eft, facile oftendit, quo loco habuerit Oleuianum princeps. Quippe Neuferum officio motum precibus faitem matutinis in aedibus SpiritusS.habendis praefecit: quod is adeo iniquetulit, vtmox innouandi prurituChrifti diuinitatem in dubium vocaret,pertra<ftis in partes IoanneSy'uano,Iacobo ituL hm. Sutero, paftore Weidenheimenfe,& Matthia Vehe, diaco* ”te!.,0,337. no Lutrenfe. Fuerunt, qui Braftum eadem haerefi infe&um arbitrarentur; verumGisbertusVoedus Part.m politicae ecdefiafticaeSib.lv trasft. tv cap.i ei iniuriam fa&am de» monftrat. IV, Neuferus vero fenfusChriftianae religionis iam expers, inftituto cum Blandrata aliisque in Transfiluania So cinianis litterarum commercio, integro biennio infantes non baptizauit in nomine Trinitatis,ceu ipfemet Stephano Gerlachio retulit. Datae porro ad Selimumii Neuferi litterae,de quibus non fatis exploratum habeo,num con filia fub- uertendi imperii Romani fuggeflerint, quae procul dubio rifu a Tureis fui flent excepta. Adfcribam tamen Alringii ilift. ecdtf. verba, ac lectori indicium relinquam. Dum, inquit, Maxi- tuUt.f*g. ptiiiams 11 anno tpyo. Spirae "nerfatur, appulit ibidem Woi- nodat Tranh luam Legat uspot cum Imperatore & Ordinibus tfXtxSr f % pern •3^ C *©y) imperii ageret de ineundofoeder e, mutuae fi curitat is (f dt« fsnfionis ergo.Hmc fialutatum Spiram excurruntNenfirus f Sylumus (f Vehe«eiqm Uteros fkas in Tranfiluamatnperferendas commendant \ quos Sylumus adGeorgium Blmdra- /41», tVoiivodae Medicum i Neufirus ad ipfum Imperatorem Turcicum exarauerant s in iis faffiy plures effi in Germania Arrianae fa&imi addiBos^ quibus nihil magis in •votis effiet, quam Turearum monarcbae viam Jfemere in imperio, (f cum ipfo cmiungi. £fiuum igitur Maximilimus imperatorfi excufkret Oratori Tranjylu&m defoeder e* negaret que} cum iis pacificifiepeffi, qui Deitatem CbrifU, (f Diu in arum Per fi* narum Trinitatem non agnofeerent: atquiy r offendit illeysm ejly quod tantopere abhorreas ab illa fide ^quam pnanobifium tenent ac tuentur magni in Imperio principes }c orumque tbeo* logi. Et asm diBo%vt affer Horni fuaefidem faceret^ depromfh iit er as Neu feri ac Syluani, (f Caefkri in manus tradidit* Is porro, refignatas ledas 5 Friderko m Palatino EleBori communicante $ etmque commotum rei infilitde indignitate, ne nimium turbaretur\monuit/ cum £f ipfi infuis ditionibus, quanquam ignarus ^foueret id genus bmmnum s in quos tamen det eBosfecundum leges animaduerti, magiftratus effit. EleBor vt £f bicpietatem fuam Chrifiiam orbifr obaret, nihil cunBmdum ratus ^protinus in mandatis deditpraefeBis, nominatim vero Hartmanno Hartmanni Heidelbergenfi> vt quatuor illos miniflros comprehenfios in carcerem duceret * libros, chartas, (f manufcriptaeorumconuafatatf conftgnata Beidelbergam deportaret. FaBum id die /f Iulutyyo, V\ De fuga Ncufen,€iusdemquead Tureas tranfitu haec habet Altingius: Dum itares trahitur ,Neufirusfuga elabi*li 9 turfied Amberga retraBus die 8 Sept* eiusdem anni? (f carter i mancipatus poflfixfeptmanas cufiodumfiu mgligentia, 0 fw (i©6 ) fiu perfidi^ ex turre Arcis poftic afunefe demifit, (f\fecund4 ivi ce elapfus per Bo herniam &* Silefiam in Poloniam y ac e an* dem1 in Tranfyluaniam profugit )f%uum iftbk quoque peu per duellis f ac Diuinaepariter humanae que malefiatis reus, ab imperatore (f eidiore Palatino ad fupplicmm quaereretur, neque in orbe Chrifiiano locum manendi tutum reperiret; de* perata reconciliatione falute abiit Conflant inopotin, vbi abieffopalam Cbrifiiamfmo ad Tureas defecit, Turekoque*» more circumcifus efi.Paullo aliter haeccommemorauitNeu* ferus in colloquio, cum Stephano Getkchio, Vngftadii, Imperatoris Romani ad Tureas legatyconcipnatorc habito,cuius verba, ne quid praetermittere videamur, adfcribemus. Ap.Wc f Sic inquit: Hoc cum in comitiis Spirenfibus de me (f Sjluano ^ imperatoriMaximiltmo%(f per sum me®Principi inmtutjfii^ fuga mihi confutui, fedfonte inP alat matum reuerfus, ad e* leblorempertraBusfum, cui in faciem re fandi: nifi Caluint* amtfaBus effem, eo non denemffim. E cuflodia autem, cui traditus eram, procudentia Dei liberatus in Polentam Peni ? vbi multos fratres offendi* qui idem de Cbrifto (fi Trinitate^ quod ego 7findebant* Sed quis per in fidtas mei principis ibi tuto confidere non poter ampn Tranfy inaniam adFramifcum Dauidis abiiputiorem receptum propter Turdam vicinam** ferant. Haec cum agita venturfifi ego quaedam de Vm Itero Beo contra Trinitatem publicare conflituer em, eius que gr a* tm in Vicum quemdam nobilem % Turdae patrocinio grnden* tem} ad Typcgrapbum ibi commorantemprofeBus ejfsmyBas- fas Themesyvarenfiproditus fuipjui me Conftmtimpotim mi* fit mibtlreluBantem fedpotius de eogrstillantem mihi ipfi, VI, Quot annes inter Tureas peregerit Neuferus * sxon fatis confUt. Id vero dubio caret, nulli muneri, quod qmdem igno&k haud cfle^apoftaiam fuifife adhibitum inter Tiu> ... ^ hw) M> Turea»,qua re tamen hofiilis in Chriftum animus fracg! noff potuit, nec impediri Epicuri de grege porcus, quo minus , Chriftianam religionem etiam omnium rerum inopia laborans infe&aretur. Memini,virum quemdam illaftrera mihi retuliffe.vifas a fe litteras Neuferi manu feriptas,atque e Tur» ' cia in Palatinarum transmilTas, quibus & haec haberentur; Non potui concoquere horrendum iUud dogma ds Trinit at « Sed non tulit impune tot blafphemias,fiquidem fine vllo di. uinae gratiae fenfu deceffit,ceu teftatus eft,qui morianti ad« ftitk,apofi:ata quidam alius,de quo fic loquitur Hebererus in AEgyptiaca feruitute, feu itinerario fuo: ^ntet on&ettt Seu*l- tii. ten/Bie juBenenteutfd&en3unc£ern mte Bem£«nBe ju^rani^ea^ farnen/ gieng audj (ju Sonjiantinopel) «in Sbiaup jel)t bet; i!)# nen au$ unB «in / Ber tin ©iebenbfitgct unB peddugnetet 0)tifi roar. 2ite btefcc fjorete / Bajj tcf) untet anbetn ©efptdcb aucfr Bon$eibelbergrebete/ ft«gteetmidf>/ ob icb bet enben beftmt/ unB ob tep nid)t einen gefant l)«tte / Bet Sibam ^euferge&eijret?. 3cl) gab itym jut Slntwott / Ba§ i# tfjn n>o()I gefant bdffe/ abec mete nicbt/Butd) mi tltifaU ju einem Sitianet unB ^firefen wow Ben/ tcf) wdfic uber nicbf/roo et i&unB mdte. ©arauf lies Bcu gute man einen fcbweten feujf$et/unb fagte ?u unjS in geniein: Scf) l)dtteted)t gefagt/ gemelBtet Sibam Sfteufet radt ctn »otnel)mec gelettet ^reBiget ju £wi)Beiberg geroefen / aber na^mate abgea failen / ju einem Sltrianet vootben/ unB «te et megen feinetf 2ib<> faGS gefengltcl) einge&ogen/aber Bod? aitegeriffen / unB feine giudjt aub %eutfc^Ianbt tn Bie^urcfepgenomraen/ l>at et @ie<* benbfitgenbuvcbreifet/ unbibnfambt necb einem feinet©cfellett ju @efel)tfen ufgewicfeit / unB ju gletebem $bfall Bet OTeligio» gereilet/melcbes ii)m ie^unb betijlid) leib/abet et fonbte nunmei)? ous fold&en Samrnet nit fommen nod) enttinnen / monte Boef) ju ©£>tt l)ojfen / etmfirbe ibmgnebig fepn. Sftacbmate ftagte ich i|n / voo abet Sibam 5fteufer mdt binfommen ? ©a erjeljiet es mte/ nadj&emfte «fle Btep ju (Sonjkmtinepeiwdten anfommen/ fjditenfie ftcfi su bM$fa$fc&«n ©iauben beFfliif/wib £> % «SCioB) Wf tfifejjen ^t)fec ju bieneti angebotten. ©atauf fk ibarcn bit feOntttcn / unbju @E)iau>; / bab ijt/ iuSUijtgenbienftenbcforbm ir»orben. <2Beil abes Sibam cufer [jattc »evmeiru / er wurbe ju €f)ten erfyabetifoerben/ barmgcfd>ef>en/ tfl«inein6pk cuctfdE) unt) totcfjtfcf) Scbcngctatben / enbM)mi{ber^eflilen| m» gegriffen/ unb anbec^tantfbettmitfotctecQjeri.u^iffelung ge* ftorben/unbfcpm auf fem fete unb feine^ ©qellen#fktfjgetf (StriwKvn/ roowuff fte ju lebeti ober ju fcnbett Ijetten/ bi(j feU tie (e|te ^EBort fetiiefeti / tiacb, feicfem £cben fct) nid)t$ nw[)f> in appsrat. Haec Hebererus. Hornbeckius quaedam addit notatu di- •• Alifere obiit % inter horrendos clamores de mugi- ip,209fe%, tus \ dito % vi Tureae ipfldicerent ^nullius [e hominis Vidijfe inquam magis tragicum tf abominabilem exitum, quemque proindefilium Satanae fua lingua Satam ogli appellabant* VIf. Conferant haec yqm in laudanda Gothofrfdi Arnoldi hiftoriaha&enui defUdarUtit, tfctttt Vitilitigatoris da Neufcro narratiuncula, itidibentque, nutn hiftorici munus impleturus* corrafis praecipue omnibus, etiam minatis or* thodoxorum hailucinationibiis, hoc diurni iudicii nobilis* fimum fpedmen filentio praetermittere debuerit? Pudet SandiumdicerejNeuferumadTurcas defecMfe* quocirca^ ledorifucuta faturus vix fcribit: Cum £f illic aperfecutione Cae faris que ira minime tutus effet^necejje habuit % Conflanti* 'Hopolim concedere, At aeque pudet Arnoldum* cauffam haereticorum de induft-fu agentem. Ptaetermisfis igitur magni momenti r^bus, quae ad percipiendam rcdius Neuferi vitam faciunt,vix^ ac ne vix quidem defectionis ad Tureas me* mitiit,dubie locutus} quali ea de re quisquam dubitarim WltnfitmfM tinMtstimit/mb t'WdrbW|*p^^ftpiirK xi !ibj6 cafb : 1^1 ' ' ' -GA* (»$) si CAFV 1' IX, lOANNES SYLVANVS. S\Ylfani Ytta% Luhknkctusnotatur§./. Mors, Non \'fuit perduellis §* i. Arno Idus £f $ an dius mtati%> I. loannem Syluanura > quem Dauid Pareus, & qui eius de ftatu ecddiae Palatinaeorationem impudenter ex- fcnpfit,Daniel Pareus, contionatorem cumprimis,ambiti* nui up. ofum vocant,Sociniani plerisque aliis anteponunt, neque a fententia,martyrem eum fuifife ,dimoueri fe vlla ratione y 8 patiuntur* Sed multiplex error ^ quem in tradenda eius vita committunt,liquido offendit, quam rerum in Palatina- tu geftarum ignari fint,ac parum idonei ad ferenda de Neu- feri Faflione indicia. ' Lubieaiecii verba non poiTurn omittere hoc loco i in quibus fere nihil probabunt aequis animis hanc rem diiudicatuti Syl* iitjiup, $ it imi, Superintendentis Heiddhergenfis.pmhpoJl^fal cires 1571 crudeliter exercitum, licet ille J>ir vitae integer^ eruditionis multae clarus^ mefitis in Fride ricam P alat tuum, y uem paternofanor e in Metate tenera foutt, £f m Hieris humanioribus confiiiutustiuspraetepior excoluit^ wjtgnkjit4% vt is ingrati ammi crimen horrens periculo eum eximere % • (f e vinculis dimittere voluit^rnifi Geneuenfis Spiritus illud Ipetus aduerfas aequitatem (f benemlentiam indicis de- pYomfijfet; Si iiium dimij eris,non eris amteus Caefaris*) Ma* ximilidm i 1 apud Eleblotemminifiros eip,s% Admmm (quem Deus e carcefeHeidelbimre liber arat)(dtfium Sylumumj d* Hmifmi indicto liter arum interceptarum Mcupwii. In Mt \ 5 nu* ' f. 209. Spanhtm. fltnch&on 44IK «Sf *»)..!# «arratione priMo falfum eft 5 Syluanum viuieomburio fub- laturo 5 quem maledicentlsfitnus feriptar , Florimundus Rayrrnmdus,de origine & progreffa haeref.lib. ircap. vm §.3 pari errore a i Tureas tramiifle refert. Nam capito plexuseftHeidelbergae die xxmDeeembr.cio 10 lsxii ^raetore&fenatu vrbis allidentibus, Teftatur id Dauid Parcus, vir doclisfitrtus, his verbis: Syluanuspafi multam aBU onem Cf biennii carcerem perduellionis damnatusmedio foro capitisfupplkium, me infpeBante^adiit hprepridkna- • talis Domini anno /j 7 2 quando ego in illufiri paedagogio fecundae das fis decurionem agebam. Aeque falfum eft* quod addit }$yluanum fuiffe Superintendentem Heidel- bergenfem, vd, vt Sandiusin bibliotheca loquitur, fuper- intendentem ecclefiarum in Palatinati*. Ladcburgenfis fuperintendens fuit,praetercaque nihil Illud porro haud dubie argumento eft* Lubientecio Syluani mortem non fatis perfpedatn fuifle^quod annum eius emortualem determinare haud aufus eft, Denique hoc falfum vide» tur, Friderkum i 11 m id labaraffe, vt Syluanum a fuppli- cio liberaret. Vt enim taceam, Fridericum a nutu mini- ftrorum pendere haud folitum 5 fane Altingius, cui haec multo notiora fuerunt, ita feribit: Confiliarn EleBorales valde dubii hae ferunt de gemr e fupplicii^quod plerique no* lebant effe capitale„ EkBor autem, cunBantibus (? hae* rentibus Confiltariis, m ireturin infinitumponfilium exfi petiit, (f fuamanufententiamconfcripftfcuiboc epiphone* ma fuhinnxer at putarefe, quod Q? ipfe Spiritum SanBum habeat hac m parte magifirum &* doBorem Iceritatii)eam* que die u Aprilis 1/ 7 zoBomenfibus, antequam extenti* Mi mandaretur^ eonfilimis fm cowmpicauit. Ea /4- ' , . cohitm mi nos* tohuitt Suterum £f Matihiam Vehe a Nenfiro fiduBos , rata prius baerefi, non filum loco monti, fed ^ exilium eis cie ; Sjlumo autem capitisfuppiicium/latuit. Igitur qua® de Gcneuehfi rptititu fubiidrLubieniecius, huc non pcrti- nebunt,quamquarsnGeneucnfes & in Syluani cauffa confuh tos> & in irrogandis errantibus poenis plerumque fat libe* rales fuifie confiat , quo fpedant illa Grotii ? epiftola ccccxxcvuad fratrem: Aiunt Geneuenfes omnia morte fyhP4i' punienda, quae (ex Mofis morte punit. Ea autem morte pu* nit omnes idolo Utras. Geneuenfes iidem Pontificios omnes pro t aliius habent .Hinc *vide^ quid/equa turfi vires ad (mi. II. Sed quaecunque tandem fit Genuenfiurn de hae- rcticorum poenis dodrina&prax-is 5 hoc' in negotio fidem omnino merentur , qui Syluanum perisfle fcribunt iubeate ac dirigente rem omnem Friderico,intentatam fibi Arianifi mi labem Syluani (anguine fuppreffuro. Erat aurem SyU nanus, fi Akingio fides, non modo Soeidianm, fed & pro» terue blsfphemm , scripferatquernanufua librum horrendo titulo: SBifDer&oi Sibgeft / un& An vero & perduellionis conui» ctus fit,quod volunt Parcus,Altingius, Hornbeckius ? Span- hemius & Reformati communiter/valde dubium cft. Mihi ob folam do&rmam in Chriftum dkteria interemtus vi* detur. Habeo autem huius meae, (emendae longae firmis® fimum argumentum, qudd nulla arte elufum iri exiftimo. Nimirum maior,forte & melior eonfiltaridrum pars noluit eum capitali fiipplicioafFedum^uare ipfemet dedor fe&* tenti a m ferre eoadus eft>vt fupra ex Altingio percepimus» At ft Syluanus criminis laefae tmieftatis conui&us fuiffet, confiliarii mortis fententiam fine omni circuitione in eum tuMeat, Deinde adeo non cft proba wiBjSyluano cumTur* e fi litterarum commercium fuifle,vt id ne dicere quidem deant Reformati. Scripfit ad Turcarumimperatorem Neu- ferus/.<teor jCed quis litterae,quod ego lciam,numquam publici iurisfadae funt,incertum eft,num fuffecerint probando perduellionis propofito. Quid fi Neuferus hoc folum fcripferit/e ex duitate fua inTurciam migraturum, vbi loqui liberius liceret ? Sane id fcribi non vetat iur naturae, ceu Grotius docuit fecundo de iure belli cacite v §, 24. Dicamuf autem,iure ciuili ici interdi&um fuifTe ,'nuraquid fola voluntatis tranfeundi fignificatio illico capitale fupplicium meruerit? Et contineant tandem Neuferi litterae perduellionis indicia j quid hoc ad Syluanum, quem Reformati quidatm» ob Arianifmum fublatum dixere, nulla perduellionis mentione fafta. Serenjffimus Princeps,ioannes Ca(imirus,qui theologos noflros non diu a Syluani fupplicio e Palatinatu eiecit,quumZimmermannoaliisque coram exprobraret, quod theologis Reformatis Arianam do&rinam tribuiffent, t. neftr4tts dicebat:D. Simramcmiann rofifte fclbftenrool)l / mteetroan bie gXcviancc tvdten in Sburf.^fatfc gefbafft voorDeti. Et Hebererus twtm feruimteAEg^ptiaca:S>iefec CtjegSusigtbueicf)roitfon&etm ssitiZl glcijj etwag weitlaufFtig Ijtergebencfen ?um ffinfftcti/ju fKwtuns rnng i>et &«rtt>af)ten «gpgrigeKfdjM £t|r/ fo etlicbe £afoinif$ / ettid&e stesigidtt *u gmingltfchticmten/unl» biefelbe bejficfjtigen/ ais rctnn fit egmit&en^manetnbtelte/njie fokbes notf) mot)l t>on @elel)t« ten/flbtrauglautet^db trat* $afj auggefpvenget morbcn/ Da Heforpa<r. bod) tn i>kf« erjel)lten ^ijlotiweit ctn anbctg emicfen /aud)be$ / Sf?eufets5)?ttgefellen€ntl)0uptung ju ^)ci)bclbcrg ejfentlici bc« icuget/baf man bcn Arianifmum, ateettie auffrfl^tifc^e @otte$* laltetltd&e^cletd) mitbem @cl)wer& perfolgcn follt/;mie uf t>«n 53?atcft p.t^epbdbecg 5cn 13 iDccemb.Sinno 'ttfx offentlicl) ge« fd5e!)Ctl. Omitto alia Reformatorum teftimonia, quod iis non opus fit, ac vel fupplicia Serueti ac Gentilis,quibus perduellionis crimen nulla probabili ratione obie&um eft, euincant. Rs- 1k C«j) Reformatos Socinianam haerefin olim gladio coercendam duxiffe, Qua in re numre&eiudicauerint, non patitur Gry- naeus a nobis dilputari. Scribit enim in Apologia aduerfus part.t. Iacobum Andreae: Noniseftlacohus Andreas y nec vnquam erit7 theol.p.v09* III. Ceterum merito fatemur, Syluani errores impia in Chriftum diCfceria, feduCtionem incautorum * nec non ali&j quaedam habuide coniunCta, quibus caufla eius omnino durior redderetur. Illa,vero Arnoldus more fuo reticuit, de SyJuano hxc pauca prolocutus;rotrb erjebltf / t>a§ in Det ^3fat| m ©ocintanetvmit fftabwtn Syluanus, auf RezaeSfo* pji.p^o^ jtifften entl>auptet U^orbcn, Scilicet opera danda erat, ne quid dicat a Sandio praetermiflum. Is enim quattuor verbis rem omnem complectitur: Oh religionem capito mulcatus ejl< hlbl /»»60, CAPVT X vm Arnoldus Parte i? cap. xni §<n vbi StanislaiLu» ^.bieniecii, faepe a nobis memorati, vitam defcribit, lingularem corruptae veritatis imaginem hiftorxae fuae imprefferit > ac de genere mortis prorfas tacuerit; apponemus hoc loco, quae vir quidam celeberrimus Hambur- go nuper ad nos transmifit; 1. fici) Micniefcfi aU)Ut m einen J\oniglidf)en £5b nifcben OleftDenten au^egeben/auchfeinen^Kangfibet DteGra- duirten genommen. Sftacb&tnt aber Jfrm L. f bjarbi gen>ife 9^acf)ri($t s>m Sdntfcben 4bofe erbalten / t>a§ £ubienie|f i ntcbts meljtvate ein 5ibife^@c|teibewdve/ t jt tljnmemanb meijv ge# wicbem i. 3(1 ev in $attibtirg bor feintm Sociniano geljaffm voorben/unb (jat bie probation getn fcbnw mac&en molIen/bt§ erftcb entilid) fo pertoffen/ ba§ er in Der Praefatione Comm. Pofthumorum in plerosque N. T- libros ben (Sooctntaner Schlichtingium inuiCtum Heroa ac Satanae mundique vi- ftorem genennet/ t>a bfnn mit feinem leugnen nicbt mU ter beljeljfen fbnnetu P 3- #«t 04) fc 3. 4kt alsi $o^(nifd&n’ Slefibtni aH|i< manuteniJ «ttwptten. 9fad)bemabetben Ijiet Ijincin gefc^eiebeni/ unb bet ^3o[)lntfc[)e «£>off ecfucfict tt>otben/ba§ t»eil tn^>ol)l«n&ieSoci- nianivotinfetn erf latet/ man bod) biefe (Stabt nicfyt mit ement homine infami beldfitgen mocf)te/ i|i ein anbter / SftalpenP *£)ett (Salomon/ fo SRefotmittet Qieligion gemefen/ 9iefibe»t geroorben. 4. S>ajj Stnolb fetne erudition fo pedtis fbeidjet / f)at it |eineUrfacf)e;miet)enn bes ©eogy 4w|og6 »en glweitl &U» Medicus pon feinetn Theatro Cometico alfo iudieitPt / e$ bt* flfinbe baluci) in Dtcfen tnenigen Hic dicit haec* ille dicit illa, ifte dicit ifta. 0o l)flt et fid) and) mit ftevin L, 4§bjat’bt in Eein Colloquium cinlaffcn raeUen/aud) ba fetrt @oS}tl tmi'd)@£>tteb©nube/boneg)et'tnL. gbjatbi i» praeient Qfav SDut cf>!aud)iigf eii be* Satipdbeftb febti ^effen «fbemtog bevgejialt in bie @nge gettieben morben / ba§ bet effert £aaDcu’o>? bie l2Bbtte gegen i()tr gebrouc&t / t»ie flebet iht mift wit ein &t* (faluavenia) fonfi v»oUetthr »ns olle tc-ii mact/tn/ njentt toit «Eietn finb/lauffet bimpleteuten Pater/unbDet ©Pl)# barauf l)ingangcn/f)at et bo# nid)t femmen vwikm f« £)af et in ©ennemawf bie ©eiftlicf;en foK cingetw&ert f)aben/ijieinegt0be<^oesnianijc|)e l!!Wflti)eit% In ipecie ijf befanbi/baf iperr Pfeiffius,, ben $itnolb ex vita Lubieniecii Phcisncnnet/ U>n eitigetttebeu !)abe. 0, (Semen ^ob belangenb / fo (jafkti (tunb fetne po tet ©tfft bef ommen/baf bie finget fiparij gemerben / unb ftc e* lenbiglicf) bntnn gejiottert* $ietaujj bqt «itut fcirier Confi* denfmi bet wei mit tl>iii mnbgangen / auf bei l)oi)en 'Ceeppen mit: en im Bem obet %i>umb ficf> felbji etftboflen. 71 (SOnji i)4t aud)£ubien!e{)fifemet 0nbecPraeceptorem# ftei eitt gebe$?net £utb<roner gemefen/ mit bem Socinifino infici fet gebrtbt. $W)bem <$t aber, etlicTfe (xtunben bet) bem djerrnl*. €b jarbi gtwefen/ i|t et einige 'SBoeiienbatnneb |u AI- tona in vera inuocatione Filii DEIjVtDSI fumsni Cc aeterni fiejbtbfm * . ” , DiS- 1!<t ("?) DISSERTATIO QVINT4’1 i D E RITATIS SVB PAPATV. §. i. Imagines hiblia Imorum. §, i. Deinde clericorum. f 3’ Quos monebant defubtrafto calice eu* charijUco. ) §. 4. De antichriflianismo aulae Romanae» §. 5. De vitiis pier orumque monachorum* §. 6. De Lerna malorum a papis ortorum. §. 7. D<? abufu horarum canonicarum. §. g. De'ineffabili quorumdam pontificum_s fdflu, §. 9. Df fententia ipfos in iudicio extremo manente. §. io, De ingluuie monachorum plebi per£ quam molefia. §. 11, De: monachorum hypocrif {f artibus y vbi lufm Agrippae de ortu cucullae ■ . monachorum, P 2 -.p §.u. («6) P& §. n. Jdololatrica de Antonio verba publice^ a Pontificiis approbata. §, i?. Abujus in mijfa fimulachronotati. §. 14. Statua Senenfis leannae papijfae. 1. - Vamqvam Augu ' merito Chriftum in quaerendum negat $ tamen Grego- rius Magnus, & qui poil eum plenum caeremoniis ecclefiae Romanae imperium funt affecuti s num- quam non maiorem, quam quisquam olim exiftimaflfet , curam I- maginibus confueuerunt impendere, partirn vt paganos, veluti quadam externi cultus fimilitudine > in Chriftiamae-# religionis beneuolentiam traherent 5 partim vt litterarum ignaris rerum a Chrifto & apoftclis geftarum magnitudi- nem vtcumqueadumbrarent. Etcmm dum nobispitlura : lml*l\'p! firipturalad memoriam filium Dei reducit, animum^ mftrum aut de refurreBione laetificat, aut depas(tone de- mulcet. £>uin imo quod legentibus feriptura, hoc idiotis pt* Bura: quia in ipfa legunt, qui litteras nefeiunt• Vndtx (f praecipue gentibus pro leBione piBura eft. 11. Dolendum vero, fuperioribus feculis adeo in- valuiffe opinionem non valde laudandam de imaginibus bibliis laieorum, vt cura erudiendae plebis fere pi&urii vnice demandaretur. Quod inftitutum ea populi infei- m confecuta eft, vt facris litteris ac Chrifti difciplina non tam mnus non m> piftis parietibus « ; # (n?) & tam contemtui habitis, quam ignoratis, imaginibus magna fuperftitione inhaereret, easque non iam pro bibliis, fed ferme pro diis haberet» Inde autem multum vtilitatii capiebant clerici, omnia fub iugum mittebant, extruebant palatia, aluum explebant, ac nihil non gerebant pro dominandi viuendique libidine. Etfi autem foedam eorunij improbitatem multi laici improbabant 3 tamen qui id palam faceret, voce vel feripto flagitiis occurfurus, non facile reperiebatur. Hinc eundis fere tacentibus, ac feruitutem fatismodefte ferentibus,parietes tandem locuti funt, in* verfoque rerum ordine fadum eft, vt imagines edent biblia clericorum,, e quibus colligerent, quod infacro codice fine frudu legere confueuerant» III» Quippe pidores,aut potius a quibus illi fubor- nabantur viri prudentes, cleri Romani errores vitiaque in* cufaturi, lapidibus ac piduris vtebantur, quibus fe ab eorum inftitutis didentire oftenderent. Ita Calixtini in Bo- hemia calicem eucharifticum9Laicis a pontifice (ubtradum, in vexillis, in templis, in aedibus pingebant > vnde verfus: Tot pingit calices Boiemorum ierraper vrbes, Ft credas Bacchi numina fola coli. Extat in epiftolis Aeneae Syluii dialogus contra Taboritas,*^ ex quo apparet , in ipfavrbisTabor porta calicem fuide depictum. Inexieriori^inquit Syluius, duitatis porta duo fuerunt fcuta. In alteropiBura erat angeli calicem tenen- tis, qua fi communionem fubfyecie Idni fuaderet populo. I V, Paullo ante haec tempora, anno nimirum c 1 d ccccliv. Pragam venerunt duo Angitr theologiae bac- calaurei, lacobus quidam & Gonradus Candelburgius, do quibus haec refert h ftoria perfecutionum ecclefiae Bohe- snicae^ap.vm, Albo academiaeinferiptipublicecontro- . _ m m 'ntrfias de papae primatu fimsiibusque moture coeperunt s paullo poft tqpten publico inter dilto idfacere prohibiti. Ilii igitur, vt quod hominibus non licebat, liceret parietibus, in coemculo habitationis fuae, hofpite confentiente y depingi curant, altera quidem parte pasflonis Chrifli hiflorianta, ex oppofito autem pompam aulae papulis cardinalium* que. Cuius piBurae cum Iohannes fflus in concionibus faceret mentionem y tamquam verae Chrifli (f antkhrifli an- titbefios, confluebat eo fubindt populus fpeBandt caujpt, Zacharias Theobaldus ds bello Hulfitico parte i cap. 111 explicatius hoc narrat: $>ieftJO&nteit/ inquiens, fit bet? neuen (Stabt Prag bti) Sttcag Q3«Icr^p/ rreidKfi fle &a* tm / baf? tr eriau&en tpottre/bamit fle cwkw in ben€5aa! maf){enfiefcn/ber®iri&/n?egenfcines 4&aufe$ $iet./ iff gtifrfcfcm: flea&erttdeftatif einet ©cifett>eg@aa!$ juSettifiilemmabien/ t»ic er ber ifjm fe$e$i 98c(c£titi& xtober tttft DehSMatfeiii bat/er a* fcer fif et bemfctbig atif einer f fefin/fcinter wefdjen feine 3&nger tarf&fHg folgeten. iuf ber anbern Settere fciefen fle ben mabien/ tpeie&er bor i$m Peerpau* ^en/Xfoittmeten/ ©olbaten stiit ©Pteleo / 4>ettepar* ren Icite/ er rltt attf eteem &06&/ boo ©i(ber/@o{b/ ifbelgcffeinroo&fgcpubten $»eng ft/&snter ttfefc&em bie Cat&stiftf auf gfefcfKtt ^offenin g&i&eneirStftifen ber* prattgeten. ©ofcf^ ®ema&fbe mifttm bie ianbcv bem gemeimo SDtann / e$ !okttg<md}tn fiitun «Prebigters $>u§/ barftm ilrer PieJ auf ben ©aai (ieffen/ es gufcfe&cn/ba&er offnna&l* eingancf jroifcfjen benen/ t iobren/ unbbeneis/biee$lafrcfen mtftmUiwd* fur geri ' re au$ ben '€nge0anbern/ wele&e e* jum 23atet ma* urf>s‘»m- ^cn / nicgt gangen / jpe fle flcf) oie&t au$ flf tcm ©taiib gcmflttjt- ' v.T* haur > diligeatisfirm fcriptoris & teftis oculatf, Theodori feezae., verbis defcribcrnus, Ita inquit epiftola Lxxxh Tubingae m aula coenobii 9 quod nunc iliufirisfimus Prin* teps VVtrtembergenfis otio fis sfinis ademptum ^ fi udtofis a* lendis hominibus conficrauit ? vetufia extatpictura pone i» pfasfires^ totum monachtfmum accuratisfime ob oculespro» ponens. Monfirum eft cumllatum, per gradus ve luti /e/i praecipitans t altero pede e er ume yfi 6 em memini 9 T>t velo* ces effie illius pedes ad male agendum intelligas. Alterius pedis vicem gerit imerja lucerna, vt menae bismi ortum (f progfe/fum mera de&rinae lucis euerfiom niti fc irent /pe* Hat ores. tJManus habet aduncas rapaces: quarum v* na impofitum humeris fucum retinet, erpbanorum nimi» tum fif viduarum facultates : altera circulum gtftat ex precatoriis iUis globulis mirabiliter confertum : fi'quidem.** pro minoribus illis, quos ave maria vocant yfunt ab* aci tabulae orbiculatae : et pro denis illis maioribus, quos t At:Mk m e st ER appe&mt boni tfti patres,fingult funt taxilli \ pulchre cum tabulis iSis cohaerentes. Sinum habet oppltlumluforiischart arum foliis: cucullam a tergo, ple» fiam illis muem metis pyramidalibus, Tma cum globe , quo sitttat 'deficiendas itulgo vtuntur % Tot qua in re vitam ilB ton fumer e/olerent longarumprecum prae te xiu , domos et* iam regum exhaurientes, nullus ignoraret. Collum efi ob* longum (f afininum % vt befi tarum more vmtri de duos efiLo nemo mfeiat, Menti Tfcem praebet quaedam cyath % forma fatis conueniens. Nafumfacit emis caudam attollentis fit* cies , cuius caput latrantifimile prae fi at etiam ipfi monache capitis vitem pptimefane monachorum latratus fimu! & in* gluttiemini xp e bilem referens* Denique A tergo definit ‘dor* , , (no) , dor fi fiina {n contortum lituum, ex que cum fumo quodam extrufus monachus, rapacibus pedum ac manuum longuu tus 9 ad menfam quandam asfidens > numerat a pecuniam* dulgentias Jtnamanu) alter altero > quod barbare ciborium appellant, in quo illorum fatale crufium , continetur, porrigit. VL Tradit ibidem Beza, in ipfo pene Auguftinia* norumGeneuenfium vertibulo fuilTe pi<rturam lapfaredi cuiusdam Taurinenfis piftoris, opera ante reformationertLj ecclefiae adornatam, quae retulerit hydram fepticipitem fufpenfb in aero throno infidentcm,fubftrata nudi Papao Romani, triplici diademate exornati, fpccie,ex pube infulas, peda epifcopalia, bullas, pontifices denique ipfos, egerentem, fubieda fornace, quae vtrinque a daemonibus eumdem illum thronum circumflantibus accenfa, mi- feros illos decidentes exciperet. VII. In fumrno Argentoratenfium templo extat de horarum canonicarum abufu fingulare aeverisfimurru 95efd)ietf teftimonium, quod Iofua Schadaeus ita deferibit: Wi&tt* Sft&2o&erff im ©ercblb beg Sberg i fi bag ffingffe ©etldjt * f41 gemablt/ unb befjer untm gegen bem eufTern Umb* gang in fi ©c&ttMbb&gen ftnb 4 S??anne ^ SSrtiff&rlbec gemant / telcc^e gefebriebene Sebet um bie 8rm ge* ftmnben unb in £anben baben / barunter bag etae beg 95ropbetcn Efaiae aSiibntf / fo mit gwepen Sin* gern berab ing roeifet. 3n fclnem Sebel ffc&ct mit groffen alten $$erfal * 23ucbffabcn ber (Sprucb flug bem 29 (Japitel gefcbrsebm: Populus ifte appropinquat ore fuo,& labiis fuis glorificant me, cor autem e- longe eft a me. 2Bc(ct)eg flttCS Ittl 3^ G&tffii 1486 ba&to unb g? m<$(t worbem ©oraus m* — <§£ (iu) uern^men/wag tttanfcfjon &a3uma{rtt'on&c$S3A6f?$ ^ottcgblcnff 0ct)ii!fcn. VIIL Pontificum in imperatores Romanos amo* rem multis, olim imaginibus adumbrarunt viri graues,e-# quibus vnarn faltem afferam,non meis tamen, fed cele- berrimi viri, Ioannis Fabricii, teftis oculati verbis. ItaL./* 9' autem fcribit in oratione de vtilitate, quam theologiae ftudiofus ex itinere capere poteft Italico: Venetiis in ve- ftibulo templi D. Marci lapis loquitur quadratus, quid Papa Alexander i / / fecerit Friderico B&rbar offae, imperate* ri} quod nimirum in terram ibi proftratum monarcham^s pede conculcauerity herbis hisce a di e Ilis : fuper affiidems (f bafiUscum ambulabis , & conculcabis leonem & dra* cenem* £>uae hifloria fapientisfimorum Senatorum ius- fune dicam anpermtjjuf dentio depiffla cernitur in augu* JUsfimo Palatii Ducalis loco, qui confitium magnum dicitur , (f iuflitiae , quae Toeritatem compleFHtur , fedes e fi. Ipfa autem piBura, vt curiofitati veflrae fatis faciam , ita fe habet r Papa flans, brachiis que a Venetorum Duce (f cardinale quodam fuffultis, pede finiflro ceruicem imperatoris gradibus folii Pontificii incumbentis comprimit , in eumque, quafi hoc ipfi agendum ejfet, fuper bos oculos intendit y maxima hominum multitudine facram tragoediam pariter (peFtante* IX. In curia Bafileenfi anno cid idx depidu celeberr, • yy * « effi, hodieque apparet iudicium extremum, vbi lata->tiVitJ' fententia diabolus quosdam,in quibus eft vnus PontifexP4rt.11p„ & nonnulli clerici, in infernum agit. 2JQ* X. In fuggeftu Kilonienfi habetur imago ante reformationis tempora fa&a, qua mifer quidam rufticus ma- Iftm & tnaflu finiftra bipalium humeris impolitum tenens; des*» tra monachum eraflum, & permagno loculo fportaqueo* nuftum, poft fe trahens exhibetur. Qua pi&ura (cuius mihi copiam fecit vir laudibus noftris maior, D.SamueI Reyherus, lingulare Kilonienfis Academiae ornamentum) defigoari puto monachorum > magnam partem focietati ciuili fi non noxiorum, certe inutilium ingluuiem, quibus fuperftitiofa plebs vi&um multo fudore cogitur pararo. XI. Fallendi ftudium artesque monacharum dubio procul adumbrare voluerunt illi,quorum iuffudiabolus* Chrifto infidias ftruens, cucullo monachi & precatoriis globulis, quos rofaria vocant, paffim depi&us cernitur. Quem diaboli habitum etiam reperire licet inbibliis Latinis anno cid ioxi. Parifiis impr&ffis, ne dicam do priuatarum aedium imaginibus. Facit huc lufus Henri- d Cornelii Agrippae de vanitate (ciendarum capite XX v quod de ftatuaria agit & plaftica. Ineffe, inquit >pibluris atque flatuis non contemnendam autoritatem, ego olinu> in Italia didici: nam cum fratres Augufiiniani cum cano» nicis regularibus coram Romano pontifice de beati Auguftini habitu, videlicet nigramne ille fi olamfuper alba tunica, an candidam fuper nigra indui fit, pertinaciter litigarent, at» que ex Jcripturis, quod ad hanc litem dir imendam faceret, nihil compertum haberetur; vifum fuit Romanis indicibus rem adpictores (f fiatuarios delegare, Vt quod illi ex Ve» tuftispiHuris atque flatui* adfererent, feraentiae haberet Vigorem. Hoc exemplo confirmatus ego, cum aliquando indefatigata diligentia monachalls cucullae originem inue- fligarem^nec qrn equam inde ex feripturis imenire potuiJfemy - tan* * (*» tandem ad pi&eres me contuli, atque in ijlts fratrumpm* eoefirtis atque porticibus, lobilotriusqueteftamentihtfloriat Wplurimum depi&ae cernuntur, rem perquifiui $ cumque*® in toto *vftere te/i amento nudum expatriarchis,neque exfk* x c er dotibus, neque ex prophetis, neque ex Lenitis, nequeas ^ Heham ipfum, quem licet Carmelitaefibifaciunt patronum , inuemfimcmnUatum : nouum teftamentum adgreffus in- weni illic Zachartam, Simeonem, loannem Baptiftam> Io• fephy Cbrifium, apofielosy difiipulosffcribasypharifaeosypon* iifices , Annam, Caypbam, Herodem, Pilatum, pleros • que alios : nullam vspiam confpcxi cucullam >rurfusque ab initio omnia & fmgula diligenter examinans mox in ipfa fronte bift ortae fefe offert cucu datus diabolus, i de Videli* eet rqui erat Cbrifium tentans indeferto. Gauifus fum*3 plurimum, repenffe me in piSluris, quod ba&enm rnquiui in litteris, diabolum fcilicet fuiffe primum cucudae auto- rem y a qm deinceps rput&, caeteri monachi & fratres hanc fub dister fis coloribus mutuarunt, XIU Breuitatis ftiidio mitto plurima huius genetis, Non pofTum tamen non idololatricas imagines Patavinas ex occafione hoc loco commemorare, Pontificios o- mnes, qui idololatriae reatum tot libris deprecantur , liquido conuiduras. Sandi Antonii capella multis iinagi- rnfeas exornata eft, quibus omnia eius miracula repraefen- tantur. Ad quasvt frequentiores fiant populi concurfus* ante capellam confecrata quaedam tabula fufpenfo eftf qua docemur, quam de Antonio opinionem per imagines populo velint inftiHatama Haec enrm prorfus ido- lolatrica verba inferipta habet : exAvdit> qvos i?ok avbit £ x ipse Divs. Legithaec paucis ab* *****£ Q^i hinc ("ri4) tm Tui. p. hinc annis vir fummus, Gilbertus Burnetus, ne alios affe- 11 P* m' ramus* v*v ., XIII. Nonfoium autem ^pidores, fed & ftatuarii de abominandis Romani cieri viriis, & abnfurerum facra- rum, olim teftiraonia nonfpernenda perhibuere. Ne- tisfimum eft in fummo Argentoratenfium templo moms- tc.f.$7 mentum, de quo Schadaeus: ®e<jetl berSflttgel ftberitt r2lS.”f' ber£&&e/6«MSlbelicbeti ©cbilbf^angen/orn Um* Burnet, P gang beo beti Senffern ftttbct matr tm Spirat eitiec n p- 271 g^iijn mStemtjebauetieinen^fef/beraj^gmiScbet/ bemanbrewtibe Xbiereatt $lUar/ bierten/ beggfelcbett tfagen bie SB&ren unb ©dttein |)ei(tgtfnun / borauf ein J5ucb^ (teget / biefdben tragcit and) Bergen unb 3Bet>Jteffe!: vuie ati^ Mefer gtgur jit fe&err* 2Be(cbes 8(nno >298 nacb fc&rifft ©ebuttb/ afe ber Umaang nacbber groflen ^rttnf! gemacbf wcrben/ elti ©tein* meOtitcbtobne Urfaebbitbin gefegt bat. (Sclcbcd monumentum (fi and) por 3a6rcn m ©alo gefcbnittcn/unb mlt einer fcbbnen 2fugleguttg OSetmeng» SBeife bttrcb d. 3obann gifcbart/ getiannt denser/ in ©ruif gege* ben tvopbetT. XIV. loannem papillam paflimftatuis repraefenta- Bif 5 *«-* htjh ecc^ /e c. 9^10 *• runt veteres Romae, Bononiae & praecipue Senis, vbi in fummo templo inter reliquos pontifices feculo non vn® confpicua fuit, addito nomine: Ioannes vili foemina de Anglia. Fatentur rem omnem pontificii, & miferis effugiis obtentum quaerunt. Statua templi Senenfts, inquit Natalis Alexander yPapiJfam quidem referciat, fedfculpto- rif errori (f luentiae, ac nimiae Senenftum conniuentiae tribuendum ejl, tdudque Horatii remeandum in memoriam : : . & fm) • - Pi&oribus atque poetis Quidlibet audendi femper fuit aequa poteflas. Nec mirum, quodfculpt orfoemtnam inter pontifices effinxc- rit ycum eam Bapttfla Mantuanus, ordinis Car me litarum-* Prior Generalis fiylo poetico adumbravit, ita canens : Hic pendebat adhuc fex um mentita virilem Foemina, cui triplici Phrygiam diademate mitram* Extollebat apex, (f Pontificalis adulter* Verum refpondet Natali Spanhemins indifquifitionehifto- rica de papa foemina: Cogitet aliquis fummae iftius B a fili- eae /anilitatem ; dignitatem lorbis Senenfis y quae feuerisfi» Pio 111 Paulo v natalis fuit y tempus denique y quo ea fla* tua inter pontificias alias fuo ordine (fi loco ftetit y nomine Io annis v 111. Reputet infuper cum animo fuoy non in- tercesfijfe fanilisfimos (fic illi) Pontifices y er cilioni foedi i- Jlius aeterntque monumenti Papae foeminae} neque faga• eis fimum alias Pium i / cui ? Aeneas quum effiet , lob annem cxprobrauer ant B ohe mi, iusfiff probrofium Romanae eccle• fiae nomen Senenfi e bafilica tolli. Et arbitretur, qui aequus efly an rei tamportentofae y ex fabellis natae, tantique probri a Graeculis in Rom• ecclefiam iadati y paffiuri fuis- fient pontifices ^cardmales, praejules, clerus omnis y extare authenticum lapidem y atque aeternam imaginem y inter reliquas pontificum ? Paffi vero} quia de faElo nimis 5 quaml» Romae conflabat, - Fabulam fihabuiffiet Sylutus, an- non pontifexfa&us remouiffet ab oculis (fi memoria hominum foedis fimum fi e£1 acu lum, (fi a fanStisfimo quidem loco % in quo ampli sftmam ipfie bibliothecam, (fi alia natalis fi- I QL* u Ite • M \ ■* '* ' r' , . ' - • 97 fin l, f, M/edls tftoMfHthtapofuit? Ceteram,refert Natalis, Cfa* mentem viii ftatuam e templo Senenfi deiici auferrique iusfifte, remque confedam ede cura Baronii cardinalis. *t} s>»■**• Veram Launoius, vk eruditus & candidus, fatetur, Ioannae fw./>.wi. ^atQam adhuc anno mdcxxxiv confpiciSenis potuis- fe ab his, qui oculis capti non edent. Ac nuper demum bialiff. i- Ioannes Mabillonius faflus eft,fupereffe ftatuam ,fed mu- tatis formae muliebris lineamentis ex foemina fo<ftam z a- '' ■ e H A Ri A e Pontificis figuram , appofito z A c h asa ab nomine. Patet igitur, Barenio illufum fuiffe , qui fibi ob disie&am ftatuam gratulatus eft , ©lira in litte* ris ad Florimundum Raemundum , fenatorem Burdega- lenfem: id quod filentio premit Natalis Alexander ia illa > quam aduerfus papifiam compilauit, diflertationo,- V I N . I S, IN'